Vài chỉ số vượt ngưỡng một chút và người bệnh tưởng gan đã hỏng. Phần lớn các trường hợp đó cần theo dõi chứ không cần lo.
Tờ xét nghiệm gan gồm mấy nhóm
- Nhóm phản ánh tế bào gan bị tổn thương
- Nhóm phản ánh đường dẫn mật
- Nhóm phản ánh chức năng tổng hợp của gan
- Chỉ số về chất gây vàng da
- Mỗi nhóm nói một việc khác nhau
Hiểu rằng có nhiều nhóm là bước đầu: một chỉ số tăng trong khi các nhóm khác bình thường có ý nghĩa khác.
Vì sao mô thức quan trọng hơn từng số
- Bác sĩ xem các chỉ số cùng nhau
- Nhóm nào tăng nhiều hơn là manh mối
- Tỷ lệ giữa các chỉ số cũng có ý nghĩa
- Cùng mức tăng, hai mô thức khác nhau dẫn tới hai hướng
- Nên đọc từng số riêng lẻ là cách đọc sai
Đây là lý do việc tra từng chỉ số trên mạng cho kết quả vô nghĩa — nó bỏ mất phần quan trọng nhất.
Mức tăng nói gì
- Tăng nhẹ rất thường gặp và nhiều nguyên nhân
- Tăng cao gấp nhiều lần thì hẹp danh sách lại
- Tăng rất cao thường là tổn thương cấp
- Mức tăng không tỉ lệ với mức nặng lâu dài
- Bài này không đưa con số vì ngưỡng khác nhau theo phòng xét nghiệm
Mục thứ tư đáng nhớ: có bệnh gan nặng lâu năm mà chỉ số chỉ tăng nhẹ.
Diễn biến là thông tin mạnh nhất
- Tăng nhẹ rồi về bình thường thường yên tâm
- Tăng dần qua các lần là dấu hiệu cần tìm nguyên nhân
- Bác sĩ thường cho làm lại sau một khoảng thời gian
- Giữ lại các tờ cũ để so
- Đó là lý do đừng kết luận từ một lần
Việc được hẹn làm lại không phải sự chần chừ — diễn biến chính là dữ liệu bác sĩ cần.
Những gì làm chỉ số tăng ngoài bệnh gan
- Rượu
- Một số thuốc và thực phẩm bổ sung
- Tập luyện rất nặng gần thời điểm xét nghiệm
- Thừa cân và gan nhiễm mỡ
- Bệnh cơ và một số bệnh khác
Mục thứ ba đáng biết: tập rất nặng hôm trước có thể làm một số chỉ số tăng, nên hãy kể điều đó.
Thuốc và thực phẩm bổ sung
- Nhiều nhóm thuốc ảnh hưởng tới chỉ số gan
- Cả thuốc kê đơn và thuốc không cần đơn
- Cả thực phẩm bổ sung và thuốc nam
- Mang tất cả đi khám, kể cả loại tự mua
- Đừng tự ngưng thuốc đang được kê
Mục thứ ba rất quan trọng ở Việt Nam: nhiều ca tăng men gan liên quan thuốc nam hoặc thực phẩm bổ sung.
Vàng da và các dấu hiệu kèm
- Da và lòng trắng mắt vàng
- Nước tiểu sẫm màu
- Phân nhạt màu
- Ngứa toàn thân
- Là nhóm cần đi khám sớm
Lòng trắng mắt là chỗ dễ thấy nhất, và nó vàng trước khi da vàng rõ.
Gan nhiễm mỡ
- Rất thường gặp, nhất là ở người thừa cân
- Phần lớn không có triệu chứng
- Thường phát hiện tình cờ qua siêu âm
- Có mức nhẹ tới mức đã có viêm
- Giảm cân và vận động là can thiệp chính
Mục cuối đáng nhấn: với nhóm này thì thay đổi lối sống có tác dụng hơn mọi loại thuốc bổ gan.
Siêu âm gan nói được gì
- Thấy được kích thước và cấu trúc
- Thấy được mỡ trong gan
- Thấy được sỏi trong túi mật và đường mật
- Thấy được khối nếu đủ lớn
- Không thay được xét nghiệm máu
Siêu âm và xét nghiệm máu trả lời hai câu hỏi khác nhau, nên làm cả hai không phải làm trùng.
Những gì không có bằng chứng tốt
- Thuốc bổ gan không rõ thành phần
- Trà và nước uống hứa thải độc gan
- Thực phẩm bổ sung liều cao
- Thuốc nam theo lời mách
- Một số loại còn làm chỉ số xấu thêm
Mục cuối là nghịch lý thật: nhiều người uống thuốc bổ gan rồi men gan tăng thêm.
Cái có bằng chứng
- Ngừng hoặc giảm rượu
- Giảm cân nếu thừa cân
- Vận động đều đặn
- Xem lại các thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng
- Tiêm ngừa theo khuyến nghị và điều trị nguyên nhân nếu có
Năm việc này rẻ hơn mọi sản phẩm bổ gan và chúng là những gì thật sự đổi được chỉ số.
Điều nên hỏi khi nhận kết quả
- Chỉ số nào tăng và tăng bao nhiêu lần
- Mô thức này gợi ý nhóm nào
- Có khác so với lần trước không
- Cần làm lại khi nào
- Cần làm thêm gì không
Câu thứ tư rất đáng hỏi: biết lịch làm lại thì không phải lo suốt giữa hai lần xét nghiệm.
Dấu hiệu cần đi khám sớm
- Vàng da hoặc vàng mắt mới xuất hiện
- Nước tiểu sẫm kèm phân nhạt màu
- Bụng to lên nhanh
- Lú lẫn ở người có bệnh gan
- Nôn ra máu hoặc phân đen
Mục thứ tư là dấu hiệu nặng ở người đã có bệnh gan, và nó cần đi ngay.
Biết tên gọi không phải biết bệnh
- Một chỉ số tăng nhẹ không phải chẩn đoán
- Mô thức và mức tăng quan trọng hơn từng số
- Diễn biến qua các lần là thông tin mạnh nhất
- Đọc hiểu để hỏi đúng và giữ được tờ cũ
- Đừng tự mua thuốc bổ gan
Với tờ kết quả này thì việc giữ lại và làm lại đúng hẹn có giá trị hơn mọi giờ tra cứu từng chỉ số.
Câu hỏi thường gặp
Men gan tăng một chút có nghiêm trọng không?
Thường không. Mức tăng nhẹ rất thường gặp và có nhiều nguyên nhân, kể cả tạm thời. Điều quan trọng là mức tăng, mô thức tăng của các chỉ số, và diễn biến khi xét nghiệm lại.
Vì sao bác sĩ cho làm lại xét nghiệm sau vài tuần?
Vì diễn biến quan trọng hơn một lần đo. Chỉ số tăng nhẹ rồi về bình thường có ý nghĩa rất khác chỉ số tăng dần qua các lần.
Những gì làm men gan tăng ngoài bệnh gan?
Rượu, một số thuốc và thực phẩm bổ sung, tập luyện rất nặng, thừa cân, bệnh cơ, và một số bệnh khác. Vì vậy bác sĩ hỏi kỹ về thuốc và về sinh hoạt.
Vàng da nghĩa là gì?
Là da và lòng trắng mắt vàng, do một chất trong máu tăng lên. Vàng da mới xuất hiện là dấu hiệu cần đi khám sớm, nhất là khi kèm nước tiểu sẫm và phân nhạt màu.