Không ai muốn nhìn, nhưng màu phân và việc có máu là hai dấu hiệu rẻ nhất và rõ nhất mà cơ thể đưa ra.
Vì sao đáng để ý
- Không tốn gì, chỉ cần nhìn
- Đổi màu và có máu là dấu hiệu sớm
- Có thể phát hiện chảy máu mà chưa có triệu chứng khác
- Là thông tin bác sĩ sẽ hỏi
- Nhiều người ngại nên không kể, và đó là mất mát
Điểm cuối đáng nói: rất nhiều ca được phát hiện muộn chỉ vì người bệnh ngại nhắc tới chuyện này.
Máu đỏ tươi
- Thường từ phần dưới, gần hậu môn
- Có thể thấy trên giấy hoặc trong bồn
- Trĩ và nứt hậu môn là nguyên nhân rất thường gặp
- Nhưng không nên tự kết luận là trĩ
- Vẫn cần bác sĩ xem, nhất là khi lặp lại
Điểm thứ tư là chỗ gây phát hiện muộn nhiều nhất: tự cho là trĩ rồi không đi khám trong nhiều năm.
Phân đen như hắc ín
- Đen, dính, mùi rất nặng
- Gợi ý chảy máu từ phần trên đường tiêu hoá
- Thường kèm đau bụng trên hoặc mệt
- Là dấu hiệu cần đi khám ngay
- Kèm choáng hoặc mạch nhanh thì gọi cấp cứu
Phân biệt với phân đen do thuốc là việc của bác sĩ, nhưng đặc điểm dính và mùi rất nặng là chỗ khác.
Những gì làm phân đen mà không phải máu
- Một số thuốc chứa sắt
- Một số thuốc dạ dày
- Thức ăn có màu đậm như tiết, mực
- Than hoạt
- Nên hãy kể cả thuốc và món đã ăn
Mang danh sách thuốc đi khám giải quyết được phần lớn các ca phân đen không phải do máu.
Phân bạc màu
- Nhạt màu như đất sét
- Thường kèm nước tiểu sẫm màu
- Có thể kèm vàng da và vàng mắt
- Gợi ý vấn đề ở đường dẫn mật
- Là nhóm cần đi khám sớm
Bộ ba phân nhạt, nước tiểu sẫm và vàng da là bộ dấu hiệu khá đặc trưng, nên hãy kể cả ba.
Phân có mỡ
- Nhờn, nổi, khó dội
- Có thể mùi rất nặng
- Gợi ý hấp thu kém chất béo
- Thường kèm sụt cân
- Nên đi khám để tìm nguyên nhân
Nhóm này thường bị coi là do ăn nhiều dầu mỡ, trong khi nó gợi ý vấn đề ở việc tiêu hoá chất béo.
Phân có nhầy
- Có chất nhầy lẫn hoặc bọc ngoài
- Một lượng nhỏ có thể bình thường
- Nhiều và kéo dài thì đáng nói
- Kèm máu thì cần đi khám
- Kèm mót giả thì càng nên khám
Nhầy kèm máu và kèm mót giả là bộ ba nên đi khám sớm, và cả ba đều là thứ người bệnh tự thấy được.
Hình dạng phân
- Có thang phân loại hình dạng được dùng trong thực hành
- Từ cứng thành cục tới lỏng hoàn toàn
- Đổi hình dạng kéo dài là dấu hiệu
- Phân nhỏ dẹt kéo dài nên đi khám
- Bác sĩ có thể cho xem bảng hình để chọn
Bảng hình dạng này có ở nhiều phòng khám tiêu hoá, và nó giúp người bệnh chỉ thay vì phải mô tả.
Xét nghiệm máu ẩn trong phân
- Tìm lượng máu quá nhỏ để thấy bằng mắt
- Được dùng trong tầm soát theo tuổi
- Kết quả dương tính là chỉ định làm thêm
- Không phải một chẩn đoán
- Có hướng dẫn về chế độ ăn trước khi làm với một số loại
Điểm thứ ba đáng nhớ để không hoảng: dương tính nghĩa là cần soi để biết, không nghĩa là đã có bệnh.
Nội soi — vì sao được chỉ định
- Nhìn trực tiếp bên trong
- Lấy được mẫu để xét nghiệm
- Xử lý được một số tổn thương ngay
- Là cách duy nhất trả lời một số câu hỏi
- Có hướng dẫn chuẩn bị cần làm đúng
Chuẩn bị không đúng làm ruột không sạch và soi không thấy rõ, nên phần hướng dẫn cần làm nghiêm.
Dấu hiệu cần đi ngay
- Phân đen như hắc ín
- Máu đỏ lượng nhiều
- Kèm choáng, da lạnh ẩm, mạch nhanh
- Kèm đau bụng dữ dội
- Kèm nôn ra máu
Nhóm này gọi cấp cứu, và giữ lại phần đã đi để nhân viên y tế xem nếu làm được.
Dấu hiệu cần khám sớm
- Máu đỏ tươi lặp lại nhiều lần
- Phân bạc màu kèm vàng da
- Phân có mỡ kèm sụt cân
- Đổi hình dạng phân kéo dài
- Bất cứ dấu hiệu nào ở người trên một độ tuổi
Mục cuối là lý do ngưỡng khám hạ thấp theo tuổi, và đó là điều nên biết mà không cần lo quá.
Điều nên làm khi thấy bất thường
- Chụp ảnh nếu thấy được và nếu làm được
- Ghi ngày và số lần
- Ghi thuốc và món ăn mấy ngày trước
- Đừng chờ xem có lặp lại không nếu là phân đen
- Kể thẳng với bác sĩ, đừng ngại
Điểm cuối là điều em muốn nhấn: sự ngại ở đây làm chậm chẩn đoán nhiều hơn bất cứ yếu tố nào khác.
Biết tên gọi không phải biết bệnh
- Màu và máu là dấu hiệu, không phải chẩn đoán
- Phân đen và máu đỏ trỏ về hai vị trí khác nhau
- Thuốc và thức ăn cũng làm đổi màu
- Đọc hiểu để kể đúng và không ngại kể
- Đừng tự kết luận là trĩ rồi bỏ qua
Điểm cuối là hiểu nhầm gây phát hiện muộn nhiều nhất trong cả chuyên mục này.
Câu hỏi thường gặp
Phân đen nghĩa là gì?
Phân đen như hắc ín, dính và có mùi rất nặng gợi ý chảy máu từ phần trên đường tiêu hoá. Đó là dấu hiệu cần đi khám ngay. Nhưng một số thuốc và thực phẩm cũng làm phân đen.
Máu đỏ tươi khi đi ngoài có phải chỉ là trĩ?
Trĩ là nguyên nhân rất thường gặp, nhưng không nên tự kết luận. Máu đỏ tươi vẫn cần được bác sĩ xem, nhất là ở người trên một độ tuổi, hoặc khi kèm sụt cân và đổi thói quen đi ngoài.
Phân bạc màu có ý nghĩa gì?
Phân nhạt màu như đất sét, nhất là khi kèm nước tiểu sẫm và vàng da, gợi ý vấn đề ở đường dẫn mật. Đó là nhóm cần đi khám sớm.
Xét nghiệm máu ẩn trong phân là gì?
Là xét nghiệm tìm lượng máu quá nhỏ để thấy bằng mắt. Nó được dùng trong tầm soát, và kết quả dương tính là chỉ định để làm thêm, không phải một chẩn đoán.