Thời gian ngắn là thực tế không đổi được. Nhưng thứ tự kể và thứ tự hỏi thì đổi được, và nó đổi hẳn kết quả buổi khám.
Vì sao thứ tự lại quan trọng
- Thời gian có hạn nên phần đầu được nghe kỹ nhất
- Điều kể trước định hướng cả buổi khám
- Điều kể sau cùng có khi không còn thời gian
- Kể dàn đều làm mọi thứ đều mờ
- Sắp thứ tự trước khi vào là việc chuẩn bị đáng nhất
Mục thứ ba là chuyện hay xảy ra nhất: điều lo nhất lại được nhắc lúc bác sĩ đã đứng lên.
Chuẩn bị trước khi đi
- Viết ra một lý do chính
- Viết ra ba điều muốn hỏi
- Chụp hoặc mang danh sách thuốc đang dùng
- Mang các kết quả cũ
- Mang bảng số tự đo nếu có
Mục đầu là bước khó nhất và cũng quan trọng nhất: chọn một điều để đặt lên trước.
Kể triệu chứng theo thứ tự này
- Nó là gì, nói bằng một câu
- Bắt đầu khi nào
- Đang nặng lên, nhẹ đi hay giữ nguyên
- Cái gì làm nặng, cái gì làm đỡ
- Nó ảnh hưởng việc gì trong ngày
Mục thứ ba là thông tin có giá trị nhất mà người bệnh hay quên kể, vì hướng đi nói nhiều hơn mức độ.
Những chi tiết đáng kể mà hay bị bỏ
- Triệu chứng có làm thức giấc về đêm không
- Có sụt cân không chủ ý không
- Có sốt kèm theo không
- Đã tự dùng gì trước khi đến
- Có ai trong nhà bị giống không
Mục thứ tư rất nên kể dù có thể ngại, vì nó giải thích được cả bức tranh hiện tại.
Đừng kể kèm chẩn đoán tự tra
- Kể cái mình cảm thấy, không kể tên bệnh mình đoán
- Đoán sẵn một tên bệnh làm hẹp hướng nghĩ
- Muốn nói thì nói sau khi đã kể triệu chứng
- Nói rõ đó là điều mình lo, không phải điều mình biết
- Nỗi lo đó cũng là thông tin đáng nói
Mục cuối là cách nói đúng: nói ra nỗi lo cụ thể giúp người khám giải quyết đúng nỗi lo đó.
Bốn câu hỏi cốt lõi
- Bác đang nghĩ tới điều gì
- Em cần làm gì tiếp
- Em theo dõi cái gì ở nhà
- Dấu hiệu nào thì phải đi ngay
- Bốn câu này dùng được cho mọi tình huống
Điểm mạnh của bốn câu này là chúng hỏi về việc phải làm, nên luôn có câu trả lời dùng được.
Hỏi thêm khi được kê thuốc
- Thuốc này để làm gì
- Dùng bao lâu
- Thuốc cũ ở nhà có dừng không
- Có tác dụng gì cần để ý
- Bao lâu thì đánh giá lại
Mục thứ ba là câu hỏi phòng được lỗi nguy hiểm nhất khi về nhà: dùng song song toa mới và toa cũ.
Hỏi thêm khi được chỉ định thăm dò
- Thăm dò này để tìm điều gì
- Cần chuẩn bị gì trước
- Có cần đói hay không
- Bao lâu có kết quả
- Kết quả rồi thì bước tiếp là gì
Mục cuối giúp mình không phải quay lại chỉ để hỏi một câu, vì bước tiếp đã biết trước.
Ghi lại ngay tại chỗ
- Ghi lời dặn bằng chữ của mình
- Ghi ngày hẹn
- Ghi tên thuốc và cách dùng
- Ghi dấu hiệu phải đi ngay
- Muốn ghi âm thì nên xin phép trước
Người đang lo thì nhớ rất kém, nên ghi tại chỗ đáng hơn nhiều so với tin vào trí nhớ.
Nhắc lại để xác nhận
- Nói lại lời dặn bằng lời của mình
- Hỏi xem mình hiểu đúng chưa
- Cách này bắt được chỗ hiểu lệch
- Mất ba mươi giây
- Không phải làm khó ai, đó là kiểm tra hai chiều
Mục thứ ba là lý do cách này hiệu quả: nghe hiểu và nhắc lại đúng là hai việc khác nhau.
Đi cùng người khác
- Hai người nhớ hơn một người
- Người đi cùng ghi chép hộ
- Người đi cùng nhắc câu hỏi mình quên
- Rất cần với người lớn tuổi
- Nhưng người bệnh vẫn là người trả lời chính
Mục cuối là chỗ nên giữ đúng: người đi cùng ghi chép và nhắc, không kể thay và không quyết thay.
Khi thời gian hết mà chưa xong
- Nói rõ còn một điều quan trọng chưa hỏi
- Xin hẹn lại cho phần còn lại
- Hỏi kênh nào liên hệ được nếu có thắc mắc
- Đừng bỏ về với thắc mắc lớn trong đầu
- Một cuộc hẹn nữa rẻ hơn một lần hiểu sai
Mục cuối là cách cân nhắc đúng, vì hiểu sai lời dặn có thể mất cả một đợt điều trị.
Về nhà rồi làm gì
- Đọc lại ghi chép trong ngày
- Đọc lại tờ kết luận theo thứ tự lời dặn trước
- Đặt nhắc cho ngày hẹn
- Bắt đầu ghi thứ được dặn theo dõi
- Cất giấy tờ vào tập hồ sơ của mình
Mục đầu nên làm trong ngày, vì đọc lại lúc còn nhớ ngữ cảnh mới hiểu được ghi chép của chính mình.
Đọc hiểu là để hỏi tốt hơn
- Cả site này nhằm giúp kể rõ và hỏi đúng
- Không nhằm để tự chẩn đoán
- Không nhằm để tự dùng thuốc
- Biết mình đang ở mức nào thì hỏi đúng chỗ
- Người kể rõ và hỏi đúng nhận được nhiều hơn trong cùng mười phút
Mục cuối là điều đáng mang theo từ cả loạt bài: thời gian khám thì ngắn, nhưng cách dùng nó thì tuỳ mình.
Câu hỏi thường gặp
Nên kể gì trước trong buổi khám ngắn?
Kể một lý do chính trước, kèm nó bắt đầu khi nào và đang thay đổi theo hướng nào. Kể năm chuyện cùng lúc làm buổi khám mất hướng và cuối cùng chuyện quan trọng nhất lại bị hỏi sau cùng.
Bốn câu hỏi nào nên hỏi trước khi ra khỏi phòng?
Bác đang nghĩ tới điều gì, em cần làm gì tiếp, em theo dõi cái gì ở nhà, và dấu hiệu nào thì phải đi ngay. Bốn câu đó hỏi về việc phải làm nên luôn dùng được.
Có nên ghi âm hoặc ghi chép trong buổi khám?
Ghi chép thì rất nên, và tốt nhất là ghi ngay tại chỗ. Muốn ghi âm thì nên xin phép trước; nếu không tiện thì nhờ người đi cùng ghi giúp, vì người bệnh đang lo thường nhớ không đủ.
Chưa hiểu lời dặn thì làm sao?
Nói thẳng là chưa rõ và xin nhắc lại, hoặc nhắc lại bằng lời của mình để người khám xác nhận. Hỏi lại tại chỗ mất ba mươi giây, còn hiểu sai lời dặn có thể mất cả đợt điều trị.