Người bệnh nói đau dạ dày. Hồ sơ cần biết đó là nóng rát sau xương ức, hay tức nặng sau ăn, hay bụng căng đầy hơi — ba thứ khác nhau.
Ba từ và phạm vi của chúng
- Ợ nóng — nóng rát đi lên sau xương ức
- Khó tiêu — tức nặng hoặc đau vùng bụng trên sau ăn
- Đầy hơi — bụng căng, nhiều hơi, đỡ sau khi đánh hơi
- Ba thứ có thể cùng tồn tại
- Nhưng chúng dẫn tới ba hướng khác nhau
Cụm đau dạ dày mà người bệnh dùng có thể là bất cứ thứ nào trong ba, nên bác sĩ phải hỏi lại.
Ợ nóng và trào ngược
- Nóng rát từ bụng trên đi lên cổ
- Nặng hơn khi nằm hoặc khi cúi
- Nặng hơn sau bữa ăn nhiều
- Có thể kèm vị chua hoặc đắng lên miệng
- Có thể gây ho khan và khàn tiếng
Mục cuối đáng biết: ho khan kéo dài và khàn tiếng có thể đến từ trào ngược chứ không từ phổi.
Khó tiêu
- Tức nặng, đầy sau khi ăn
- Nhanh cảm thấy no dù ăn ít
- Có thể kèm buồn nôn
- Tập trung ở vùng bụng trên
- Thường liên quan rõ tới bữa ăn
Cảm giác nhanh no dù ăn ít là chi tiết đáng kể, nhất là khi nó mới xuất hiện.
Đầy hơi
- Bụng căng, thấy to ra
- Nhiều hơi, đánh hơi nhiều
- Đỡ sau khi đánh hơi hoặc đi ngoài
- Thay đổi theo ngày và theo bữa ăn
- Liên quan một số loại thức ăn
Đặc điểm đỡ sau khi đánh hơi là chỗ phân biệt rõ nhất với hai nhóm còn lại.
Bụng chướng khác đầy hơi
- Chướng là bụng thật sự to lên, đo được
- Đầy hơi là cảm giác, có thể không to lên
- Bụng to lên nhanh kèm tăng cân là dấu hiệu khác
- Bụng chướng kèm không đi ngoài được là nhóm gấp
- Hai từ này không nên dùng lẫn
Điểm thứ ba đã nói ở bài về phù: bụng to lên nhanh kèm tăng cân là dấu hiệu nên đi khám.
Liên hệ với bữa ăn
- Xuất hiện ngay trong khi ăn
- Xuất hiện ngay sau ăn
- Xuất hiện nhiều giờ sau ăn
- Đỡ khi ăn, nặng khi bụng rỗng
- Không liên quan bữa ăn
Mục thứ tư là mô thức riêng: đau đỡ khi ăn rồi lại đau khi bụng rỗng là chi tiết bác sĩ để ý.
Nhật ký bữa ăn
- Ghi món ăn và giờ ăn
- Ghi triệu chứng và giờ xuất hiện
- Ghi mức độ theo thang đơn giản
- Ghi trong hai tuần
- Mô thức sẽ hiện ra khi có nhiều ngày để so
Với nhóm triệu chứng này thì nhật ký là công cụ mạnh nhất, vì liên hệ với thức ăn chỉ thấy khi so nhiều ngày.
Nhóm dấu hiệu báo động
- Sụt cân không chủ ý
- Nôn ra máu hoặc phân đen
- Khó nuốt hoặc nuốt đau
- Thiếu máu phát hiện qua xét nghiệm
- Mới xuất hiện ở người trên một độ tuổi
Năm dòng này là phần quan trọng nhất của bài: có bất cứ dấu nào thì đi khám thay vì tự dùng thuốc.
Vì sao đừng tự dùng thuốc dạ dày lâu dài
- Nó làm đỡ triệu chứng mà không xử lý nguyên nhân
- Che mất dấu hiệu cần được đánh giá
- Một số nhóm có ảnh hưởng khi dùng lâu
- Có thể tương tác với thuốc khác
- Hãy hỏi bác sĩ về thời gian dùng
Bài này không nêu tên thuốc hay liều nào; điểm thứ hai là chỗ gây phát hiện muộn nhiều nhất.
Những gì làm nặng lên
- Bữa ăn quá nhiều một lúc
- Nằm ngay sau ăn
- Rượu, cà phê, đồ rất chua hoặc rất cay
- Thuốc lá
- Một số thuốc, nhất là nhóm kháng viêm
Mục cuối rất hay bị bỏ qua: nhiều người uống thuốc giảm đau cho đau khớp rồi thành đau dạ dày.
Cái làm được ở nhà
- Chia nhỏ bữa, ăn ít một lần
- Không nằm trong khoảng vài giờ sau ăn
- Nâng cao đầu giường nếu ợ nóng về đêm
- Giảm rượu, cà phê, bỏ thuốc lá
- Ghi nhật ký để tìm món gây triệu chứng
Nâng cao đầu giường là biện pháp có tác dụng rõ với ợ nóng về đêm, và nó chỉ cần kê thêm gối.
Khi nào bác sĩ cho nội soi
- Khi có dấu hiệu báo động
- Khi triệu chứng không đáp ứng điều trị
- Khi cần loại trừ một số nguyên nhân
- Khi cần lấy mẫu xét nghiệm
- Không phải mọi ca khó tiêu đều cần soi
Mục cuối đáng nói để không lo: phần lớn ca khó tiêu ở người trẻ không có dấu hiệu báo động thì được điều trị thử trước.
Khi kết quả bình thường mà vẫn khó chịu
- Là tình huống rất thường gặp
- Có nhóm rối loạn chức năng, không có tổn thương thấy được
- Nó là vấn đề thật và điều trị được
- Kết quả bình thường không có nghĩa là không có gì
- Hãy quay lại nói với bác sĩ thay vì bỏ
Người nghe kết quả bình thường rồi tự cho là mình tưởng tượng là chỗ mà rất nhiều người dừng lại oan.
Biết tên gọi không phải biết bệnh
- Ba từ này trỏ về ba thứ khác nhau
- Liên hệ với bữa ăn là thông tin định hướng
- Nhóm dấu hiệu báo động quyết định mức gấp
- Đọc hiểu để ghi được nhật ký và kể đúng
- Đừng tự dùng thuốc dạ dày kéo dài
Với nhóm triệu chứng này thì hai tuần nhật ký bữa ăn có giá trị hơn nhiều đợt tự mua thuốc.
Câu hỏi thường gặp
Đau dạ dày và ợ nóng có phải một không?
Không. Ợ nóng là cảm giác nóng rát đi lên sau xương ức, liên quan tới trào ngược. Khó tiêu là cảm giác tức nặng hoặc đau vùng bụng trên sau ăn. Hai thứ có thể cùng tồn tại nhưng không đồng nghĩa.
Đầy hơi khác khó tiêu thế nào?
Đầy hơi là cảm giác bụng căng, nhiều hơi, thường đỡ sau khi đánh hơi hoặc đi ngoài. Khó tiêu tập trung ở vùng bụng trên và liên quan bữa ăn nhiều hơn.
Có nên tự dùng thuốc dạ dày lâu dài không?
Không nên tự dùng kéo dài. Một số nhóm thuốc dạ dày có ảnh hưởng khi dùng lâu, và việc dùng lâu còn che mất triệu chứng cần được đánh giá. Hãy hỏi bác sĩ.
Khi nào khó tiêu cần đi khám thay vì tự chữa?
Khi có sụt cân, nôn ra máu hoặc phân đen, khó nuốt, thiếu máu, hoặc khi mới xuất hiện ở người trên một độ tuổi. Đó là nhóm dấu hiệu báo động.