Đổi thói quen đi ngoài — bốn tuần là mốc, không phải con số lần

Không có con số lần đi ngoài nào là chuẩn cho mọi người. Cái đáng chú ý là thói quen của chính mình đổi khác và giữ như vậy.

Vì sao không có con số chuẩn

• Khoảng bình thường rất rộng giữa người này và người khác
• Phụ thuộc chế độ ăn và lượng nước
• Phụ thuộc mức vận động
• Thay đổi khi đi du lịch, đổi giờ sinh hoạt
• Nên mốc so sánh là chính mình trước đây

Người đi ngoài hai ngày một lần suốt đời thì đó là bình thường của họ, không cần sửa.

Bốn nhóm thay đổi được ghi

• Số lần tăng lên hoặc giảm đi
• Tính chất phân đổi khác
• Hình dạng phân đổi khác
• Cảm giác khi đi — phải gắng sức, hoặc mót mà không ra
• Kèm máu, kèm đau

Mục thứ tư là nhóm từ ít ai kể nhưng nó có ý nghĩa riêng trong hồ sơ.

Táo bón trong hồ sơ

• Không chỉ là ít lần
• Gồm cả phải gắng sức nhiều
• Gồm cả cảm giác chưa hết sau khi đi
• Gồm cả phân cứng, khó ra
• Cần cả bốn yếu tố để mô tả đủ

Người đi ngoài mỗi ngày mà phải gắng sức và vẫn thấy chưa hết thì vẫn thuộc nhóm này.

Táo bón mới xuất hiện ở người lớn tuổi

• Là dấu hiệu cần chú ý hơn táo bón lâu năm
• Cần xem có thuốc mới nào không
• Cần xem có sụt cân kèm theo không
• Cần xem phân có đổi hình dạng không
• Nên đi khám thay vì tự dùng thuốc nhuận

Điểm đầu là phân biệt quan trọng: táo bón từ thời trẻ khác hẳn táo bón mới có ở tuổi sáu mươi.

Tiêu chảy — phân nhóm theo thời gian

• Cấp — trong vài ngày, thường do nhiễm trùng
• Kéo dài — quá vài tuần
• Hai nhóm có hướng tìm nguyên nhân khác nhau
• Nhóm cấp thì ưu tiên bù nước
• Nhóm kéo dài thì cần tìm nguyên nhân

Người tiêu chảy hai tháng mà chỉ đổi thuốc cầm là đang bỏ qua việc cần làm.

Bù nước khi tiêu chảy

• Là việc quan trọng nhất trong nhóm cấp
• Dung dịch bù nước đường uống theo hướng dẫn
• Uống từng ít, nhiều lần
• Không dùng nước ngọt có ga thay thế
• Theo dõi nước tiểu để biết đã đủ chưa

Nước tiểu trở lại màu nhạt là dấu hiệu đơn giản cho biết việc bù nước đang đủ.

Khi nào thuốc cầm tiêu chảy không phù hợp

• Khi có sốt cao
• Khi phân có máu
• Ở trẻ nhỏ
• Khi nghi nhiễm trùng nặng
• Hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng

Bài này không nêu tên thuốc hay liều nào; điểm cần nhớ là có tình huống cầm lại làm nặng thêm.

Mót giả và cảm giác chưa hết

• Mót đi mà ra rất ít hoặc không ra
• Cảm giác còn phân dù vừa đi xong
• Là nhóm từ có ý nghĩa riêng
• Thường kèm đau vùng bụng dưới
• Nên nói rõ vì nó hẹp danh sách nguyên nhân

Đây là cảm giác mà người bệnh thường không biết diễn đạt, nên biết tên nó giúp kể được.

Phân nhỏ dẹt và đổi hình dạng

• Phân nhỏ hơn, dẹt hơn trước
• Giữ như vậy nhiều tuần
• Là dấu hiệu nên đi khám
• Nhất là khi kèm máu hoặc sụt cân
• Nhất là ở người trên một độ tuổi

Thay đổi hình dạng kéo dài là dấu hiệu mà bài về phân sẽ nói kỹ hơn trong chuyên mục này.

Dấu hiệu cần khám sớm

• Thay đổi giữ nguyên quá bốn tuần
• Máu trong phân hoặc phân đen
• Sụt cân không chủ ý
• Thiếu máu được phát hiện qua xét nghiệm
• Đau bụng kèm theo, hoặc thức giấc đêm vì đi ngoài

Mục cuối đáng nhớ: phải thức giấc giữa đêm để đi ngoài là dấu hiệu có trọng lượng hơn nhiều so với đi nhiều ban ngày.

Tầm soát theo tuổi

• Có khuyến nghị tầm soát theo độ tuổi
• Có khuyến nghị riêng cho người có tiền sử gia đình
• Tầm soát là làm khi chưa có triệu chứng
• Có triệu chứng thì là khám, không phải tầm soát
• Hãy hỏi bác sĩ về lịch phù hợp với mình

Phân biệt ở hai mục giữa rất quan trọng: có triệu chứng thì đừng chờ tới tuổi tầm soát.

Nhật ký theo ngày

• Ghi số lần và tính chất mỗi ngày
• Ghi bữa ăn
• Ghi thuốc đã dùng
• Ghi cả đau bụng nếu có
• Ghi trong hai tuần rồi mang đi khám

Với nhóm kéo dài thì nhật ký hai tuần cho bác sĩ nhiều thông tin hơn cả một buổi hỏi bệnh.

Chất xơ và nước

• Tăng chất xơ giúp nhiều trường hợp táo bón
• Nhưng phải tăng dần, không tăng đột ngột
• Phải kèm đủ nước, nếu không thì nặng thêm
• Vận động cũng có tác dụng
• Không phù hợp với mọi nguyên nhân

Điểm thứ ba là chỗ nhiều người làm sai: tăng chất xơ mà không tăng nước làm táo bón nặng hơn.

Biết tên gọi không phải biết bệnh

• Thay đổi so với chính mình là mốc, không phải con số chuẩn
• Bốn tuần là mốc thường dùng để đi khám
• Máu, sụt cân, thiếu máu thì đi sớm hơn
• Đọc hiểu để ghi được nhật ký
• Có triệu chứng thì đừng chờ tới tuổi tầm soát

Với nhóm triệu chứng này thì hai tuần ghi chép có giá trị hơn nhiều tháng tự tra cứu.

Câu hỏi thường gặp