Quên tên một người rồi nhớ lại sau đó là chuyện thường. Quên cách làm một việc vẫn làm hằng ngày thì không.
Mô thức quên thường gặp theo tuổi
- Quên tên người, quên chỗ để đồ
- Mất một lúc mới nhớ ra, nhưng rồi nhớ được
- Nhớ lại được khi có gợi ý
- Vẫn tự làm được mọi việc thường ngày
- Bản thân người đó là người lo nhất về việc quên
Mục cuối là chi tiết đáng chú ý: trong nhóm đáng lo thì thường người nhà lo, còn người bệnh thì không.
Dấu hiệu nên đi khám
- Quên ảnh hưởng tới việc thường ngày
- Lặp lại cùng một câu hỏi trong thời gian ngắn
- Lạc đường ở nơi quen
- Khó làm việc vốn làm thành thạo
- Thay đổi tính cách hoặc hành vi
Năm dòng này là phần đáng nhớ nhất, và mục thứ hai là dấu hiệu người nhà nhận ra sớm nhất.
Vì sao nên đi khám sớm
- Có nhiều nguyên nhân xử lý được
- Xử lý sớm thì khả năng hồi phục cao hơn
- Có kế hoạch sớm thì gia đình chuẩn bị tốt hơn
- Loại trừ được những lo lắng không cần thiết
- Chờ đợi không làm gì tốt hơn
Rất nhiều gia đình chờ nhiều năm vì nghĩ không có cách gì làm được, trong khi mục đầu là lý do nên đi.
Nhóm nguyên nhân xử lý được
- Thuốc đang dùng, nhất là nhóm gây buồn ngủ
- Vấn đề tuyến giáp
- Thiếu một số vi chất
- Trầm cảm và lo âu
- Mất ngủ kéo dài, kể cả do ngưng thở khi ngủ
Nhóm này chiếm một phần đáng kể các ca, và đó là lý do buổi khám gồm xét nghiệm máu và rà soát thuốc.
Thuốc là nguyên nhân hay bị bỏ qua
- Nhiều nhóm thuốc ảnh hưởng tới sự tỉnh táo
- Dùng nhiều thuốc cùng lúc làm nguy cơ tăng
- Thường bắt đầu sau khi thêm thuốc mới
- Đừng tự ngưng thuốc
- Mang toàn bộ hộp thuốc đi khám
Mang cả hộp thuốc thay vì kể tên là cách làm đúng, vì người bệnh thường không nhớ chính xác.
Trầm cảm có thể trông như giảm trí nhớ
- Khó tập trung nên nhớ kém
- Chậm và ít nói nên trông như lẫn
- Thường kèm buồn, mất hứng thú, ngủ kém
- Là nguyên nhân thật và điều trị được
- Cần được bác sĩ phân biệt
Đây là nhóm mà việc phân biệt đổi hẳn kết quả, vì nó điều trị được và người bệnh hồi phục.
Lú lẫn cấp là chuyện khác
- Xuất hiện trong vài giờ tới vài ngày
- Dao động trong ngày, nặng hơn về chiều tối
- Thường có nguyên nhân cấp như nhiễm trùng
- Là tình huống cần đi khám ngay
- Khác hẳn giảm trí nhớ diễn ra nhiều tháng
Lú lẫn mới xuất hiện ở người lớn tuổi là dấu hiệu nhiễm trùng — điều này đã nhắc ở các bài trước và nó rất quan trọng.
Cách người nhà ghi lại
- Ghi việc cụ thể, kèm ngày
- Ghi việc gì trước làm được mà nay không
- Ghi số lần lặp lại câu hỏi trong một buổi
- Ghi thay đổi về tính cách
- Mang bản ghi đi khám
Bản ghi cụ thể có giá trị hơn nhiều lần so với câu dạo này hay quên, vì nó cho bác sĩ mốc so sánh.
Những gì bác sĩ sẽ làm
- Hỏi bệnh cả người bệnh và người nhà
- Làm bài kiểm nhận thức
- Xét nghiệm máu tìm nguyên nhân xử lý được
- Rà soát toàn bộ thuốc đang dùng
- Chẩn đoán hình ảnh khi cần
Mục đầu là lý do người nhà nên đi cùng: hai nguồn thông tin cho bức tranh khác nhau.
Bài kiểm nhận thức
- Là bộ câu hỏi và việc làm đơn giản
- Cho một con số để so theo thời gian
- Không phải bài thi và không nên ôn trước
- Kết quả cần đặt trong ngữ cảnh học vấn và ngôn ngữ
- Một lần làm không kết luận được
Mục thứ ba đáng nói: nhắc người bệnh đáp án trước buổi khám là làm mất giá trị của bài kiểm.
Cái có bằng chứng giúp giữ nhận thức
- Vận động đều đặn
- Kiểm soát huyết áp và đường huyết
- Giữ giao tiếp xã hội
- Ngủ đủ và xử lý ngưng thở khi ngủ nếu có
- Kiểm và hỗ trợ thính lực nếu giảm nghe
Mục cuối ít được biết nhưng có bằng chứng đáng kể, và việc dùng máy trợ thính là can thiệp cụ thể.
Những gì được bán mà bằng chứng yếu
- Thực phẩm bổ sung hứa tăng trí nhớ
- Nước uống bổ não
- Thiết bị hứa cải thiện nhận thức
- Bài tập trí não trên ứng dụng như giải pháp duy nhất
- Tiền bỏ vào đó nên dùng cho năm việc ở mục trên
Mục cuối là kết luận thực dụng: năm việc có bằng chứng thì gần như không tốn gì.
Biết tên gọi không phải biết bệnh
- Quên là dấu hiệu, không phải chẩn đoán
- Mô thức quan trọng hơn số lần quên
- Nhiều nguyên nhân xử lý được nên nên đi sớm
- Đọc hiểu để ghi lại việc cụ thể
- Lú lẫn mới xuất hiện thì đi khám ngay
Với triệu chứng này thì một trang giấy ghi việc cụ thể kèm ngày là thứ có ích nhất mang tới buổi khám.
Câu hỏi thường gặp
Quên thế nào là bình thường theo tuổi?
Quên tên, quên chỗ để đồ, mất một lúc mới nhớ ra nhưng rồi nhớ được, và vẫn tự làm được mọi việc thường ngày — đó là mô thức thường gặp và không ảnh hưởng sinh hoạt.
Dấu hiệu nào thì nên đi khám?
Quên làm ảnh hưởng tới việc thường ngày, lặp lại cùng một câu hỏi trong thời gian ngắn, lạc đường ở nơi quen, khó làm việc vốn làm thành thạo, hoặc thay đổi tính cách.
Có nguyên nhân giảm trí nhớ nào chữa được không?
Có, và đó là lý do nên đi khám sớm. Một số nguyên nhân như thuốc đang dùng, vấn đề tuyến giáp, thiếu vi chất, trầm cảm và mất ngủ đều xử lý được.
Người nhà nên làm gì?
Ghi lại những việc cụ thể đã xảy ra kèm ngày, vì người bệnh thường không tự nhận ra. Bản ghi đó là thông tin quan trọng nhất trong buổi khám.