Phần lớn đau đầu là lành tính. Nhưng có một nhóm nhỏ mà cách khởi phát của nó là dấu hiệu cần đi trong đêm.
Nhóm phải gọi cấp cứu
- Đau dữ dội khởi phát đột ngột, như bị đánh vào đầu
- Kèm sốt và cổ cứng
- Kèm yếu tay chân, méo miệng, nói khó
- Kèm co giật hoặc mất ý thức
- Kèm nhìn đôi hoặc mất thị lực
Có bất cứ dấu nào trong nhóm này thì đi ngay — và đừng uống thuốc giảm đau rồi chờ xem có đỡ.
Cách khởi phát quan trọng hơn mức đau
- Đạt đỉnh trong vòng dưới một phút là dấu hiệu riêng
- Khác hẳn đau tăng dần trong vài giờ
- Người bệnh thường nhớ chính xác mình đang làm gì lúc đó
- Hãy kể rõ chi tiết này
- Nó đổi hoàn toàn hướng đánh giá
Câu hỏi đau đạt mức nặng nhất sau bao lâu là câu bác sĩ luôn hỏi, và nó là câu quan trọng nhất.
Nhóm dấu hiệu báo động khác
- Đau đầu mới xuất hiện ở người trên một độ tuổi
- Đau đầu đổi kiểu so với lâu nay
- Đau nặng lên khi ho, khi gắng sức, khi cúi
- Đau đánh thức giữa đêm hoặc nặng nhất khi vừa thức
- Đau đầu ở người suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh nền nặng
Mục thứ tư đáng nhớ: đau đầu nặng nhất vào lúc mới thức dậy là mô thức cần được khám.
Các kiểu đau đầu thường gặp
- Kiểu căng — như bị bó quanh đầu, hai bên
- Kiểu nửa đầu — một bên, đau mạch đập, kèm buồn nôn
- Kiểu từng chuỗi — rất dữ dội, quanh một mắt, thành đợt
- Đau do vấn đề ở cổ lan lên
- Đau do viêm xoang, kèm ngạt mũi và đau mặt
Ba kiểu đầu là ba nhóm hay được nhắc nhất, và chúng có cách xử lý khác nhau.
Đau nửa đầu và những gì đi kèm
- Một bên, đau theo mạch đập
- Sợ sáng, sợ tiếng ồn
- Buồn nôn hoặc nôn
- Có người có dấu hiệu báo trước như nhìn thấy đường sáng
- Nặng lên khi vận động
Dấu hiệu báo trước thường kéo dài một khoảng ngắn rồi hết, và việc kể nó giúp phân loại.
Đau đầu do thuốc giảm đau
- Dùng thuốc giảm đau quá thường xuyên gây một dạng đau riêng
- Đau trở nên hằng ngày
- Thuốc đỡ ít dần
- Càng đau càng dùng, tạo vòng xấu
- Cần bác sĩ giúp cắt vòng đó
Đây là nguyên nhân rất phổ biến mà người bệnh không nghĩ tới, vì chính thứ họ dùng để đỡ lại là nguyên nhân.
Nhật ký đau đầu
- Ghi ngày và giờ mỗi cơn
- Ghi mức đau theo thang đơn giản
- Ghi thuốc đã dùng và có đỡ không
- Ghi những gì xảy ra trước đó
- Ghi trong một tháng rồi mang đi khám
Với đau đầu tái diễn thì nhật ký một tháng là công cụ chẩn đoán mạnh nhất, và nó miễn phí.
Những gì thường khởi phát cơn
- Thiếu ngủ hoặc ngủ quá nhiều
- Bỏ bữa
- Căng thẳng, hoặc ngược lại là lúc vừa hết căng thẳng
- Rượu, một số món ăn
- Đổi thời tiết, ánh sáng mạnh, mùi mạnh
Mục thứ ba đáng biết: nhiều người đau đầu vào cuối tuần, đúng lúc vừa thả lỏng sau tuần làm việc.
Cách mô tả cho có ích
- Vị trí — một bên, hai bên, quanh mắt, sau đầu
- Kiểu — bó chặt, mạch đập, chói, nặng
- Khởi phát — đột ngột hay tăng dần
- Kéo dài bao lâu, tần suất ra sao
- Dấu hiệu kèm theo
Năm mục này là bộ câu hỏi chuẩn, và chuẩn bị trước thì buổi khám có dữ liệu thay vì lời kể chung.
Đau đầu ở trẻ nhỏ
- Trẻ khó mô tả nên hay được nhận ra qua hành vi
- Bỏ chơi, nằm vào chỗ tối
- Kèm nôn vọt là dấu hiệu cần khám
- Đau đánh thức giữa đêm cần khám
- Đau kèm đi đứng không vững cần khám
Ba mục cuối là nhóm cần đưa đi khám sớm, không phải nhóm cho thuốc rồi theo dõi.
Khi nào cần chẩn đoán hình ảnh
- Khi có dấu hiệu báo động
- Khi khám thấy dấu hiệu bất thường
- Khi đau đầu đổi kiểu
- Không phải mọi ca đau đầu đều cần chụp
- Bác sĩ quyết định dựa trên hỏi bệnh và khám
Mục thứ tư đáng nói: phần lớn ca đau đầu lành tính được chẩn đoán bằng hỏi bệnh, không cần chụp.
Cái làm được ở nhà
- Giữ giờ ngủ đều, đủ giấc
- Không bỏ bữa, uống đủ nước
- Ghi nhật ký để tìm yếu tố khởi phát
- Nghỉ ở chỗ tối và yên khi có cơn
- Không dùng thuốc giảm đau quá nhiều ngày mỗi tháng
Mục cuối là điều đáng theo dõi nhất, vì nó phòng được nhóm đau đầu do thuốc.
Biết tên gọi không phải biết bệnh
- Đau đầu là dấu hiệu, không phải chẩn đoán
- Cách khởi phát quan trọng hơn mức đau
- Nhóm dấu hiệu báo động quyết định mức gấp
- Đọc hiểu để ghi nhật ký và kể được năm mục
- Đau như bị đánh, hoặc kèm yếu, nói khó thì gọi cấp cứu
Với triệu chứng này thì một tháng nhật ký có giá trị hơn nhiều lần đổi thuốc giảm đau.
Câu hỏi thường gặp
Đau đầu kiểu nào phải đi cấp cứu?
Đau đầu dữ dội khởi phát đột ngột như bị đánh, đau đầu kèm sốt và cổ cứng, kèm yếu hoặc nói khó, kèm co giật, hoặc kèm nhìn đôi. Nhóm đó gọi cấp cứu ngay.
Đau đầu sét đánh nghĩa là gì?
Là đau đầu đạt mức dữ dội nhất trong vòng rất ngắn, thường dưới một phút. Cách khởi phát đó là dấu hiệu quan trọng hơn cả mức đau, và nó cần được khám ngay.
Đau đầu lâu năm thì có cần khám không?
Đau đầu lâu năm với mô thức không đổi thì thường là nhóm lành tính. Nhưng nếu nó đổi kiểu, đổi mức, hoặc thêm dấu hiệu mới thì đó là thay đổi cần khám.
Uống thuốc giảm đau nhiều có làm đau đầu thêm không?
Có. Dùng thuốc giảm đau quá thường xuyên có thể gây một dạng đau đầu riêng. Nếu phải dùng thuốc quá nhiều ngày mỗi tháng thì hãy nói với bác sĩ.