Tê và châm chích — hình dạng vùng tê là manh mối chính

Tê ở đâu quan trọng hơn tê nhiều bao nhiêu. Tê hai bàn chân như đeo tất khác hẳn tê hai ngón tay một bên.

Nhóm từ và phạm vi

• Tê — giảm cảm giác, như bị che một lớp
• Châm chích — như kim châm, như điện giật nhẹ
• Mất cảm giác — không cảm thấy gì khi chạm
• Rát bỏng — cảm giác nóng rát không do nhiệt
• Tăng cảm — chạm nhẹ mà đau

Cả năm đều thuộc nhóm cảm giác bất thường, và hồ sơ ghi rõ loại nào vì chúng gợi ý khác nhau.

Vì sao hình dạng vùng tê là manh mối

• Mỗi dây thần kinh phụ trách một vùng da nhất định
• Mỗi rễ thần kinh cũng vậy
• Tổn thương ở não cho mô thức khác hẳn
• Nên vùng tê vẽ ra bản đồ của tổn thương
• Đó là lý do bác sĩ hỏi rất kỹ về ranh giới

Người bệnh không cần biết tên các vùng — chỉ cần vẽ hoặc chỉ ra ranh giới là đủ.

Mô thức đối xứng từ ngọn chi

• Hai bàn chân, như đeo tất
• Sau đó có thể lan lên dần
• Hai bàn tay, như đeo găng
• Thường kèm rát bỏng về đêm
• Hay gặp ở người tiểu đường

Mô thức này diễn tiến chậm nhiều năm, nên nó hay bị coi là chuyện của tuổi.

Mô thức theo một dải

• Tê theo một dải dọc tay hoặc dọc chân
• Thường kèm đau lan theo cùng dải
• Nặng lên khi ho hoặc khi đổi tư thế
• Gợi ý chèn ép ở rễ thần kinh
• Thường một bên

Đặc điểm nặng lên khi ho là chi tiết nhỏ mà định hướng mạnh, nên hãy để ý và kể lại.

Mô thức ở một vùng nhỏ khu trú

• Chỉ mấy ngón tay một bên
• Hoặc một vùng nhỏ trên bàn chân
• Thường do chèn ép một dây thần kinh tại chỗ
• Hay nặng lên về đêm hoặc khi gấp khớp lâu
• Có thể liên quan tư thế làm việc

Tê mấy ngón tay nặng về đêm phải rũ tay mới đỡ là mô thức rất hay gặp ở người làm việc tay nhiều.

Mô thức nửa người

• Tê cả một bên, có ranh giới ở giữa người
• Có thể kèm yếu cùng bên
• Xuất hiện đột ngột là nhóm nghi đột quỵ
• Xuất hiện dần cũng cần khám
• Là nhóm cần đánh giá hệ thần kinh trung ương

Xuất hiện đột ngột thì gọi cấp cứu, và đó là phân biệt quan trọng nhất trong bài.

Diễn biến theo thời gian

• Đột ngột trong vài phút
• Trong vài giờ tới vài ngày
• Dần dần qua nhiều tháng tới nhiều năm
• Thành cơn rồi hết hẳn
• Mỗi kiểu diễn biến trỏ về nhóm khác nhau

Nhóm đột ngột là nhóm gấp nhất, và nhóm dần dần nhiều năm là nhóm khám có kế hoạch.

Cách vẽ vùng tê

• Vẽ một hình người đơn giản trên giấy
• Tô vùng tê
• Đánh dấu chỗ tê nặng nhất
• Ghi ngày, vẽ lại sau vài tuần để so
• Mang cả hai bản đi khám

Đây là công cụ đơn giản mà hiệu quả nhất cho triệu chứng này, và nó chỉ cần một tờ giấy.

Dấu hiệu cần đi ngay

• Tê đột ngột một bên người
• Kèm yếu, méo miệng, nói khó
• Tê vùng quanh hậu môn kèm bí tiểu
• Tê lan nhanh từ chân lên trong vài giờ
• Tê kèm đau lưng dữ dội và yếu hai chân

Mục thứ ba là nhóm cấp cứu ít người biết: tê vùng đáy chậu kèm bí tiểu cần đi ngay.

Những nguyên nhân thường gặp

• Tiểu đường
• Chèn ép rễ từ cột sống
• Chèn ép dây thần kinh tại chỗ do tư thế
• Thiếu một số vi chất
• Rượu và một số thuốc

Mục cuối gồm cả một số nhóm thuốc điều trị, nên hãy mang danh sách thuốc khi đi khám vì tê.

Tê ở người tiểu đường

• Mô thức đối xứng từ bàn chân lên
• Làm không cảm thấy vết thương ở chân
• Cần kiểm bàn chân mỗi ngày
• Cần khám bàn chân định kỳ
• Kiểm soát đường huyết ảnh hưởng tới diễn biến

Mục thứ hai đã nói trong chuyên mục quá trình lành, và nó là lý do nhóm này cần kiểm chân hằng ngày.

Cái làm được ở nhà

• Đổi tư thế làm việc nếu tê liên quan tư thế
• Không gối đầu lên tay khi ngủ
• Kiểm bàn chân mỗi ngày nếu có tê
• Cẩn thận với nước nóng ở vùng giảm cảm giác
• Vẽ và ghi lại vùng tê để theo dõi

Mục thứ tư quan trọng: vùng giảm cảm giác không kịp cảm thấy nóng, nên nguy cơ bỏng cao hơn.

Biết tên gọi không phải biết bệnh

• Tê là dấu hiệu, không phải chẩn đoán
• Hình dạng vùng tê là manh mối chính
• Diễn biến theo thời gian quyết định mức gấp
• Đọc hiểu để vẽ được vùng tê
• Tê đột ngột một bên thì gọi cấp cứu

Với triệu chứng này thì một bản vẽ trên giấy có giá trị hơn nhiều so với cố tìm đúng từ để mô tả.

Câu hỏi thường gặp