Co giật — người nhà mô tả gì, và đừng nhét gì vào miệng

Người bệnh không nhớ cơn của mình. Nên toàn bộ thông tin chẩn đoán nằm ở người chứng kiến, và đó là lý do bài này viết cho người nhà.

Việc tuyệt đối không làm

• Không nhét bất cứ gì vào miệng
• Không giữ chặt tay chân để cố ngăn giật
• Không cho uống nước hoặc thuốc trong cơn
• Không tát, không vẩy nước, không cạo gió
• Không di chuyển người bệnh trừ khi chỗ đó nguy hiểm

Người bệnh không cắn đứt lưỡi — còn thứ nhét vào miệng thì làm vỡ răng và có thể làm tắc đường thở.

Việc cần làm trong cơn

• Xem giờ ngay, ghi giờ bắt đầu
• Dọn vật cứng và vật nhọn xung quanh
• Kê thứ gì mềm dưới đầu
• Nới rộng cổ áo
• Ở bên cạnh và quan sát

Mục đầu là việc có giá trị nhất: thời gian cơn quyết định việc có gọi cấp cứu hay không.

Quay video nếu làm được

• Người bệnh không nhớ cơn của mình
• Mô tả bằng lời thường thiếu chi tiết
• Video cho bác sĩ thấy chính xác kiểu cơn
• Kiểu cơn quyết định hướng điều trị
• Quay cả phần bắt đầu nếu kịp

Điều này nghe khó xử về mặt cảm xúc, nhưng nó là thông tin mà không gì thay được.

Những gì cần quan sát

• Cơn bắt đầu ở đâu — một tay, một bên mặt, hay cả người
• Mắt nhìn về hướng nào
• Có mất ý thức hoàn toàn không
• Có tím môi không
• Có đi tiểu ra không, có cắn vào lưỡi không

Mục đầu quan trọng nhất: cơn bắt đầu khu trú ở một vùng rồi lan ra là thông tin định khu.

Sau khi cơn dứt

• Cho nằm nghiêng để không sặc
• Không cho ăn uống ngay
• Để người bệnh tỉnh dần, đừng lay gọi liên tục
• Ghi giờ cơn kết thúc
• Ở bên cạnh tới khi tỉnh hoàn toàn

Người bệnh thường lẫn và mệt một lúc sau cơn — đó là giai đoạn bình thường, không phải cơn mới.

Khi nào gọi cấp cứu

• Cơn kéo dài quá vài phút
• Có cơn thứ hai liền ngay sau
• Là cơn đầu tiên trong đời
• Người bệnh không tỉnh lại sau cơn
• Bị thương trong cơn, hoặc đang mang thai, hoặc có bệnh nền nặng

Năm dòng này là phần đáng nhớ nhất của bài, nên hãy ghi lại và dán ở chỗ dễ thấy nếu nhà có người bị.

Co giật do sốt cao ở trẻ

• Xảy ra trong một khoảng tuổi nhất định
• Liên quan mức tăng nhiệt độ nhanh
• Thường ngắn và tự hết
• Vẫn nên cho bác sĩ xem sau cơn đầu tiên
• Không nhét gì vào miệng, không vẩy nước lạnh

Cha mẹ thường rất sợ nhóm này, và điều đáng biết là phần lớn ngắn và không để lại hậu quả.

Những gì có thể giống co giật mà không phải

• Ngất kèm giật mấy nhịp ngắn
• Cơn rối loạn do tâm lý
• Rối loạn vận động khác
• Cơn thiếu ô xy não thoáng qua
• Phân biệt cần mô tả chi tiết hoặc video

Đây là lý do video có giá trị lớn: nó giúp phân biệt được những thứ mà lời kể không phân biệt nổi.

Hoàn cảnh khởi phát cần kể

• Đang làm gì khi cơn bắt đầu
• Có thiếu ngủ, uống rượu, bỏ thuốc không
• Có đang sốt không
• Có va đập vào đầu trước đó không
• Có thuốc nào mới thêm vào không

Mục thứ hai là ba yếu tố khởi phát hay gặp nhất ở người đã có chẩn đoán trước đó.

Người đã có chẩn đoán

• Dùng thuốc đều là việc quan trọng nhất
• Bỏ liều là nguyên nhân tái cơn phổ biến nhất
• Giữ giờ ngủ đều
• Hạn chế rượu
• Ghi sổ theo dõi số cơn

Bài này không nêu tên thuốc hay liều nào; điểm thứ hai là điều đáng nhắc nhất với nhóm này.

Những hoạt động cần bàn với bác sĩ

• Lái xe
• Bơi và tắm một mình
• Làm việc trên cao
• Vận hành máy móc
• Có quy định riêng về một số việc

Mục thứ hai đáng nói: tắm bồn một mình là tình huống nguy hiểm mà ít ai nghĩ tới.

Điều người nhà nên chuẩn bị

• Biết năm mốc gọi cấp cứu
• Biết không nhét gì vào miệng
• Có sổ ghi các cơn
• Có danh sách thuốc của người thân
• Nói trước với cả nhà về việc không cạo gió, không vẩy nước

Mục cuối cần thiết vì phản xạ đó rất mạnh, và nó làm mất thời gian đúng lúc cần quan sát.

Biết tên gọi không phải biết bệnh

• Co giật là dấu hiệu, không phải một bệnh duy nhất
• Kiểu cơn quyết định hướng điều trị
• Thông tin nằm ở người chứng kiến
• Đọc hiểu để quan sát đúng và ghi giờ
• Đừng nhét gì vào miệng, đừng giữ chặt tay chân

Với triệu chứng này thì một đoạn video ba mươi giây và một con số giờ có giá trị hơn cả buổi kể lại.

Câu hỏi thường gặp