Một chỉ số viêm tăng, một xét nghiệm dương tính, một phim có thoái hoá — ba thứ đó cộng lại vẫn chưa phải một chẩn đoán.
Chỉ số viêm nói gì
- Cho biết trong người đang có phản ứng viêm
- Không cho biết viêm ở đâu
- Không cho biết nguyên nhân
- Tăng trong nhiễm trùng, bệnh khớp và nhiều tình trạng khác
- Có loại phản ứng nhanh, có loại chậm hơn
Hai loại phản ứng nhanh chậm khác nhau là lý do bác sĩ thường làm cả hai cùng lúc.
Chỉ số viêm dùng để làm gì
- Xác nhận có viêm khi triệu chứng gợi ý
- Theo dõi đáp ứng điều trị qua các lần
- Đánh giá mức hoạt động của bệnh
- Không dùng để tầm soát ở người không triệu chứng
- Không dùng một mình để kết luận
Mục thứ hai là công dụng lớn nhất: chỉ số giảm dần qua các lần là dấu hiệu điều trị đang có tác dụng.
Chỉ số viêm bình thường mà vẫn đau
- Là tình huống thường gặp
- Một số bệnh khớp không làm tăng chỉ số viêm
- Nhóm thoái hoá thường không tăng
- Kết quả bình thường không loại trừ bệnh khớp
- Đau vẫn là thứ cần được xử lý
Người nghe chỉ số bình thường rồi tự cho là mình không có gì là chỗ dừng lại oan.
Xét nghiệm miễn dịch và hai khái niệm quan trọng
- Có xét nghiệm dương tính ở cả người không bệnh
- Có xét nghiệm âm tính ở cả người có bệnh
- Nên dương tính không đồng nghĩa có bệnh
- Và âm tính không đồng nghĩa không bệnh
- Nó phải được đọc cùng triệu chứng và thăm khám
Hai khái niệm này là phần khó nhất khi đọc kết quả, và chúng giải thích vì sao bác sĩ không kết luận từ một tờ.
Vì sao không nên tự làm xét nghiệm miễn dịch
- Kết quả dương tính không triệu chứng gây lo lắng lâu dài
- Dẫn tới chuỗi xét nghiệm không cần thiết
- Không đổi cách xử lý nếu không có triệu chứng
- Chi phí và lo lắng không đáng
- Hãy để bác sĩ chỉ định khi có lý do
Đây là vấn đề thật với các gói xét nghiệm tự chọn: một dòng dương tính có thể theo người ta nhiều năm.
Phim khớp nói gì
- Thấy được hẹp khe khớp
- Thấy được gai xương
- Thấy được biến dạng và lệch trục
- Thấy được một số tổn thương xương
- Không thấy được phần mềm và dịch rõ
Mục cuối là giới hạn: phim thường không phải phương tiện tốt để đánh giá dịch và phần mềm quanh khớp.
Thoái hoá trên phim và mức đau
- Hình ảnh thoái hoá gặp ở rất nhiều người không đau
- Mức trên phim thường không tương xứng mức đau
- Có người phim nặng mà ít đau
- Có người phim nhẹ mà đau nhiều
- Nên đừng dùng phim để đo mức bệnh của mình
Đây là điều quan trọng nhất trong bài, và nó giống điều đã nói ở bài đau lưng.
Siêu âm khớp
- Thấy được dịch trong khớp
- Thấy được mô dày quanh khớp
- Thấy được gân và bao gân
- Không dùng tia
- Bổ sung cho phim, không thay phim
Với việc phân biệt sưng do dịch hay do mô dày thì siêu âm trả lời tốt hơn phim thường.
Khi nào cần phương tiện chi tiết hơn
- Khi cần thấy phần mềm và sụn rõ
- Khi nghi tổn thương mà phim không thấy
- Khi cần đánh giá trước can thiệp
- Không phải mọi ca đau khớp đều cần
- Bác sĩ chỉ định khi kết quả sẽ đổi cách xử lý
Mục cuối là nguyên tắc chung: xét nghiệm đáng làm khi kết quả của nó đổi được việc sẽ làm tiếp.
Đọc phần mô tả và phần kết luận
- Phần mô tả dùng từ hình ảnh
- Phần kết luận là ý kiến người đọc
- Những từ đáng lo nhất thường ở phần mô tả
- Bác sĩ điều trị đọc cả hai cùng triệu chứng
- Đừng tra từng từ trong phần mô tả
Phân chia này đã nói ở bài chụp phổi, và nó đúng với mọi loại phiếu đọc hình ảnh.
Giữ hồ sơ của mình
- Chụp ảnh mọi tờ kết quả và mọi phim
- Ghi ngày và nơi làm
- Lưu theo thời gian
- Mang theo khi khám nơi mới
- So sánh theo thời gian là cách đánh giá mạnh nhất
Người giữ được chuỗi kết quả của mình giúp bác sĩ đánh giá được diễn biến, thứ mà một tờ đơn lẻ không cho.
Điều nên hỏi khi nhận kết quả
- Kết quả này có khớp với triệu chứng của tôi không
- Có khác so với lần trước không
- Nó đổi cách điều trị thế nào
- Cần làm lại khi nào
- Cần làm thêm gì không
Câu đầu là câu quan trọng nhất và ít được hỏi nhất, vì nó buộc nối kết quả với người bệnh.
Những gì nên cẩn thận
- Gói xét nghiệm tự chọn không có chỉ định
- Nơi hứa chẩn đoán chỉ bằng một xét nghiệm
- Sản phẩm bán kèm sau khi đọc kết quả
- Tự đối chiếu kết quả với người khác
- Tự kết luận từ một dòng dương tính
Mục thứ ba là mô thức đáng chú ý: nơi vừa làm xét nghiệm vừa bán sản phẩm điều trị thì nên tìm hiểu thêm.
Biết tên gọi không phải biết bệnh
- Chỉ số viêm không cho biết viêm ở đâu
- Dương tính không đồng nghĩa có bệnh
- Thoái hoá trên phim không đo được mức đau
- Đọc hiểu để hỏi đúng và giữ được hồ sơ
- Kết quả chỉ có nghĩa khi ghép với triệu chứng
Với các tờ kết quả này thì việc giữ lại và mang theo lần sau vẫn là việc có ích nhất người bệnh làm được.
Câu hỏi thường gặp
Chỉ số viêm tăng nghĩa là gì?
Nó cho biết trong người đang có phản ứng viêm, nhưng không cho biết viêm ở đâu và vì sao. Nó tăng trong nhiễm trùng, trong bệnh khớp, và trong nhiều tình trạng khác.
Xét nghiệm dương tính có nghĩa là có bệnh không?
Không. Một số xét nghiệm dương tính ở cả người không có bệnh, và âm tính ở cả người có bệnh. Bác sĩ đọc nó cùng với triệu chứng và thăm khám, không đọc riêng.
Phim thấy thoái hoá thì có phải nguyên nhân đau không?
Không chắc. Hình ảnh thoái hoá gặp ở rất nhiều người không đau, và mức độ trên phim thường không tương xứng với mức đau. Đó là lý do bác sĩ không chỉ dựa vào phim.
Vì sao cần giữ lại phim và kết quả cũ?
Vì so sánh theo thời gian là cách đánh giá mạnh nhất. Một hình ảnh vốn vẫn vậy nhiều năm có ý nghĩa rất khác một hình ảnh mới xuất hiện.