Khó đứng lên từ ghế và khó mở nắp lọ là hai kiểu yếu khác nhau. Một cái ở gốc chi, một cái ở ngọn chi, và chúng trỏ về hai nhóm khác nhau.
Yếu và mệt là hai từ
- Mệt là cảm giác thiếu năng lượng
- Yếu là giảm sức thật sự, đo được
- Nghỉ làm đỡ mệt, không làm hết yếu
- Người bệnh thường nói mệt khi ý là yếu
- Hồ sơ phân biệt hai từ này
Phân biệt này đã nhắc ở bài mệt mỏi trong chuyên mục toàn thân, và ở đây nó là điểm khởi đầu.
Yếu ở gốc chi
- Khó đứng lên từ ghế không chống tay
- Khó lên bậc cao, khó lên xe buýt
- Khó nâng tay lên quá đầu
- Khó với đồ ở kệ cao
- Thường hai bên và đối xứng
Mô thức này có nhóm nguyên nhân riêng, và nó rất dễ mô tả bằng việc làm được.
Yếu ở ngọn chi
- Khó mở nắp lọ, khó vặn chìa khoá
- Khó cài nút áo
- Bàn chân rớt, đi hay quệt mũi chân
- Hay vấp ở bờ thảm
- Có thể một bên hoặc hai bên
Bàn chân rớt là dấu hiệu khá đặc trưng: người bệnh phải nhấc chân cao hơn bình thường để không quệt.
Yếu một bên
- Cả tay và chân cùng một bên
- Xuất hiện đột ngột là nhóm nghi đột quỵ
- Xuất hiện dần cũng cần khám
- Có thể kèm tê cùng bên
- Có thể kèm nói khó hoặc méo miệng
Mục thứ hai gọi cấp cứu ngay, và đó là phân biệt quan trọng nhất trong bài.
Yếu tăng khi vận động
- Sáng khoẻ, chiều yếu dần
- Yếu tăng khi lặp lại một động tác
- Đỡ sau khi nghỉ một lát
- Có thể kèm sụp mi hoặc nhìn đôi
- Có thể kèm khó nuốt hoặc nói mệt khi nói lâu
Năm dòng này là một mô thức riêng và nó có cách điều trị, nên rất đáng được nhận ra sớm.
Mô tả bằng việc làm được
- Trước đứng lên từ ghế không cần tay, giờ phải chống
- Trước lên được mấy bậc, giờ mấy bậc
- Trước bê được vật gì, giờ không
- Có phải đổi cách làm một việc quen không
- So với ba tháng trước thì khác thế nào
Cách mô tả này là cách bác sĩ dùng được ngay, và nó cũng là cách theo dõi tiến triển.
Teo cơ
- Khối cơ nhỏ đi so với bên kia
- Thấy rõ ở bàn tay, ở bắp chân
- So hai bên và đo chu vi để thấy
- Hình thành dần nên khó nhận ra
- Là dấu hiệu cần được khám
Đo chu vi hai bên và ghi số là cách phát hiện teo cơ nhẹ mà nhìn thường không thấy.
Giật cơ và chuột rút kèm theo
- Giật nhỏ dưới da, thấy được khi nhìn kỹ
- Chuột rút nhiều hơn thường
- Cơ mỏi nhanh
- Kèm teo cơ thì đáng chú ý hơn
- Nên kể cả những dấu hiệu này
Giật cơ đơn thuần rất thường gặp và phần lớn lành tính; nó đáng chú ý khi kèm yếu và teo.
Thuốc gây yếu cơ
- Một số nhóm thuốc gây đau và yếu cơ
- Thường xuất hiện sau khi bắt đầu thuốc
- Có thể kèm nước tiểu màu sẫm
- Đừng tự ngưng thuốc
- Báo cho bác sĩ và mang danh sách thuốc
Mục thứ ba là dấu hiệu cần báo ngay, vì nó gợi ý tổn thương cơ đáng kể.
Những nguyên nhân khác
- Rối loạn điện giải
- Bệnh tuyến giáp
- Thiếu vi chất
- Bệnh ở dây thần kinh hoặc ở rễ
- Nằm lâu không vận động
Mục cuối rất hay gặp sau một đợt bệnh nằm viện, và nó hồi phục được bằng tập luyện.
Yếu cơ ở người lớn tuổi
- Khối cơ giảm dần theo tuổi
- Nằm một đợt bệnh làm giảm rất nhanh
- Yếu làm dễ té, té làm nằm thêm, thành vòng xấu
- Tập tăng sức mạnh có tác dụng ở mọi tuổi
- Ăn đủ đạm cũng cần thiết
Mục thứ tư đáng nhấn: tập tăng sức mạnh có hiệu quả cả ở người rất lớn tuổi, không phải chỉ ở người trẻ.
Dấu hiệu cần đi ngay
- Yếu một bên đột ngột
- Kèm nói khó hoặc méo miệng
- Yếu lan nhanh từ chân lên trong vài giờ tới vài ngày
- Yếu kèm khó thở hoặc khó nuốt
- Yếu hai chân kèm bí tiểu
Ba dòng cuối là những nhóm mà tốc độ diễn biến quyết định, nên đừng chờ tới hẹn khám.
Cách theo dõi ở nhà
- Đếm số lần đứng lên ngồi xuống trong một khoảng thời gian
- Đếm số bậc lên được
- Đo chu vi bắp tay và bắp chân hai bên
- Ghi số và ngày, đo lại mỗi tuần
- Mang bảng số đi khám
Mục đầu là phép thử đơn giản mà bác sĩ cũng dùng, và nó cho một con số so được qua các lần.
Biết tên gọi không phải biết bệnh
- Yếu là dấu hiệu, không phải chẩn đoán
- Gốc chi và ngọn chi là hai mô thức khác nhau
- Một bên và hai bên cũng khác nhau
- Đọc hiểu để mô tả bằng việc làm được
- Yếu một bên đột ngột thì gọi cấp cứu
Với triệu chứng này thì câu trước làm được gì mà giờ không làm được có giá trị hơn mọi tính từ về mức yếu.
Câu hỏi thường gặp
Yếu ở gốc chi và ngọn chi phân biệt thế nào?
Yếu gốc chi biểu hiện bằng khó đứng lên từ ghế, khó lên bậc cao, khó nâng tay lên đầu. Yếu ngọn chi biểu hiện bằng khó mở nắp lọ, khó cài nút, hoặc bàn chân rớt khi đi.
Mô tả yếu cơ thế nào cho rõ?
Bằng việc làm được: trước đứng lên từ ghế không cần tay, giờ phải chống tay; trước lên được mấy bậc, giờ mấy bậc. Cách đó rõ hơn mọi tính từ.
Yếu một bên người thì sao?
Yếu một bên xuất hiện đột ngột là nhóm nghi đột quỵ và cần gọi cấp cứu. Yếu một bên xuất hiện dần cũng cần được khám.
Yếu tăng lên khi vận động có ý nghĩa gì?
Có. Mô thức yếu tăng dần trong ngày hoặc tăng khi lặp lại động tác, kèm sụp mi hoặc nhìn đôi, là mô thức riêng và cần được khám.