Đau lưng là một trong những lý do đi khám nhiều nhất, và phần lớn tự đỡ. Việc cần làm là loại trừ một danh sách ngắn các dấu hiệu.
Nhóm phải gọi cấp cứu
- Bí tiểu hoặc không kiểm soát được đại tiểu tiện
- Tê vùng quanh hậu môn và vùng đáy chậu
- Yếu hai chân, tăng dần
- Sau chấn thương mạnh
- Không đứng được hoặc không đi được
Hai dòng đầu là nhóm mà thời gian quyết định kết quả, và chúng rất ít được biết tới.
Nhóm dấu hiệu báo động khác
- Sụt cân không chủ ý
- Sốt kéo dài
- Đau về đêm làm thức giấc, không đỡ khi đổi tư thế
- Tiền sử bệnh lý cần tầm soát
- Đau ở người rất trẻ hoặc người lớn tuổi mới xuất hiện
Nhóm này không gấp bằng nhóm trên nhưng nó là lý do bác sĩ cho làm thêm xét nghiệm.
Vì sao phần lớn không cần chụp
- Phần lớn đau lưng tự đỡ trong vài tuần
- Chụp sớm thường không đổi cách xử lý
- Hình ảnh thoái hoá gặp ở rất nhiều người không đau
- Thấy hình ảnh đó có thể làm người bệnh lo và ít vận động hơn
- Bác sĩ chỉ định khi có dấu hiệu báo động hoặc khi không đỡ
Mục thứ ba là điều quan trọng nhất trong bài: nhiều người không đau lưng vẫn có hình ảnh thoái hoá trên phim.
Vì sao nằm nghỉ dài không tốt
- Cơ yếu đi nhanh khi không hoạt động
- Khớp và phần mềm cứng dần
- Đau có xu hướng kéo dài hơn
- Quay lại sinh hoạt khó hơn
- Bằng chứng ủng hộ vận động nhẹ sớm
Đây là thay đổi lớn so với lời khuyên cũ, và nó là điều đáng nói nhất với người đang nằm nghỉ nhiều ngày.
Đau lan xuống chân
- Lan theo một dải dọc chân
- Có thể kèm tê hoặc châm chích theo cùng dải
- Nặng lên khi ho, khi hắt hơi, khi ngồi lâu
- Gợi ý rễ thần kinh bị chèn ép
- Kèm yếu chân tăng dần thì cần khám gấp
Mục thứ ba là chi tiết nhỏ mà định hướng mạnh, nên hãy để ý xem ho có làm đau tăng không.
Đau lưng cơ học
- Nặng khi vận động, đỡ khi nghỉ
- Liên quan tư thế và hoạt động
- Thường sau bê nặng hoặc sau tư thế xấu kéo dài
- Ít làm thức giấc giữa đêm
- Là nhóm chiếm phần lớn các ca
Phân biệt với mô thức viêm đã nói ở bài cứng khớp: mô thức viêm thì đỡ khi vận động.
Cái làm được trong tuần đầu
- Giữ vận động nhẹ, đi bộ trong giới hạn không đau
- Không nằm cả ngày
- Chườm ấm nếu thấy dễ chịu
- Đổi tư thế thường xuyên, không ngồi một chỗ quá lâu
- Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về thuốc giảm đau phù hợp
Bài này không nêu tên thuốc hay liều nào; điểm chính là giữ vận động chứ không nghỉ hoàn toàn.
Tư thế và chỗ làm việc
- Đổi tư thế sau mỗi khoảng thời gian
- Ghế có đỡ lưng dưới
- Màn hình ngang tầm mắt
- Bê nặng thì gập khớp háng và gối, giữ vật gần người
- Không xoay người khi đang bê nặng
Mục cuối là cơ chế gây đau lưng cấp hay gặp nhất, và nó phòng được hoàn toàn.
Bài tập và vận động lâu dài
- Vận động đều đặn là biện pháp có bằng chứng tốt nhất
- Tăng sức mạnh nhóm cơ quanh thân
- Không cần môn cụ thể nào, cái đều đặn mới quan trọng
- Duy trì cả khi đã hết đau
- Hỏi người phục hồi chức năng nếu đau tái diễn
Mục thứ ba đáng nói: môn nào cũng được miễn là làm đều, nên hãy chọn môn mình chịu làm lâu dài.
Đau lưng tái diễn
- Rất thường gặp
- Đợt sau không nhất thiết nặng hơn
- Cần xem lại tư thế và mức vận động
- Cần xem lại có yếu tố mới nào không
- Đợt tái diễn kèm dấu hiệu báo động thì đi khám
Mục thứ hai đáng biết để không lo: tái diễn là đặc điểm của nhóm này, không phải dấu hiệu bệnh nặng thêm.
Đau lưng khi đang có bệnh nền
- Người có bệnh cần tầm soát thì ngưỡng khám thấp hơn
- Người dùng corticoid dài hạn cần chú ý loãng xương
- Người suy giảm miễn dịch cần loại trừ nhiễm trùng
- Người lớn tuổi cần nghĩ tới gãy đốt sống
- Hãy nói rõ bệnh nền khi đi khám
Mục thứ tư đã nói trong chuyên mục tổn thương: gãy đốt sống có thể xảy ra mà không có cú té nào.
Khi nào quay lại khám
- Không đỡ sau vài tuần
- Đau nặng lên thay vì giảm
- Xuất hiện yếu hoặc tê
- Xuất hiện bất cứ dấu hiệu báo động nào
- Đau ảnh hưởng tới giấc ngủ kéo dài
Mục thứ ba là mốc rõ ràng: đau chuyển thành yếu hoặc tê là lúc phải quay lại, không chờ hết đợt.
Biết tên gọi không phải biết bệnh
- Đau lưng là dấu hiệu, không phải chẩn đoán
- Việc đầu tiên là loại trừ danh sách dấu hiệu báo động
- Phần lớn không cần chụp sớm
- Đọc hiểu để biết chỗ nào là báo động
- Bí tiểu hoặc tê vùng đáy chậu thì gọi cấp cứu
Nếu chỉ nhớ một điều từ bài này thì hãy nhớ điểm cuối — đó là nhóm mà việc đi muộn để lại hậu quả lâu dài.
Câu hỏi thường gặp
Đau lưng có cần chụp phim ngay không?
Phần lớn không. Với đau lưng không có dấu hiệu báo động thì chụp sớm thường không đổi cách xử lý, và hình ảnh thoái hoá gặp ở rất nhiều người không đau. Bác sĩ chỉ định khi có lý do cụ thể.
Dấu hiệu nào của đau lưng phải đi ngay?
Bí tiểu hoặc không kiểm soát được đại tiểu tiện, tê vùng quanh hậu môn, yếu hai chân tăng dần, hoặc đau lưng sau chấn thương mạnh. Đó là nhóm gọi cấp cứu.
Nằm nghỉ có tốt cho đau lưng không?
Nằm nghỉ dài không tốt. Bằng chứng hiện nay ủng hộ việc quay lại vận động nhẹ sớm, trong giới hạn không đau, thay vì nằm nhiều ngày.
Đau lưng lan xuống chân nghĩa là gì?
Đau lan theo một dải dọc chân, có thể kèm tê, gợi ý rễ thần kinh bị chèn ép. Nó cần được khám, và nếu kèm yếu chân tăng dần thì cần khám gấp.