Đám mờ, nốt, dày thành, xơ — những từ này xuất hiện rất nhiều trên phim phổi, và phần lớn chúng không phải kết luận bệnh.
Phiếu đọc phim gồm hai phần
- Phần mô tả — kể lại những gì thấy trên phim
- Phần kết luận — ý kiến của người đọc
- Phần mô tả dùng từ hình ảnh, không dùng tên bệnh
- Phần kết luận có thể nêu chẩn đoán gợi ý
- Người bệnh thường đọc phần mô tả rồi lo
Hiểu sự phân chia này giải quyết được phần lớn lo lắng: những từ đáng sợ nhất thường nằm ở phần mô tả.
Nhóm từ về vùng mờ
- Đám mờ — vùng cản tia nhiều hơn bình thường
- Mờ dạng lưới hoặc dạng nốt nhỏ rải rác
- Mờ khu trú ở một vùng
- Mờ lan toả hai phổi
- Đây là mô tả, không phải tên bệnh
Cùng một chữ đám mờ có thể do rất nhiều nguyên nhân, nên nó không nói được gì khi đứng một mình.
Nhóm từ về nốt
- Nốt — đốm nhỏ, được đo kích thước
- Kích thước và bờ của nốt được ghi rõ
- Nốt vôi hoá thường là dấu vết cũ
- Phần lớn nốt nhỏ là lành tính
- Cách xử lý thường là theo dõi theo hướng dẫn
Điểm thứ ba đáng biết: nốt vôi hoá thường là dấu vết của một bệnh đã khỏi từ lâu.
Nhóm từ về đường thở
- Dày thành phế quản
- Giãn phế quản
- Ứ khí, phổi tăng sáng
- Xẹp một phần phổi
- Thường liên quan bệnh đường thở lâu năm
Nhóm này hay xuất hiện ở người hút thuốc lâu năm và ở người có bệnh phổi từ nhỏ.
Nhóm từ về màng phổi
- Tràn dịch màng phổi — có dịch trong khoang
- Tràn khí màng phổi — có khí, là tình huống gấp
- Dày dính màng phổi — thường là dấu vết cũ
- Vôi hoá màng phổi
- Mức dịch và mức khí được ghi lại
Tràn khí màng phổi kèm khó thở đột ngột là nhóm cần xử lý ngay, nên nó khác hẳn các từ còn lại.
Nhóm từ về xơ và dấu vết cũ
- Xơ — mô thay thế sau tổn thương
- Dải xơ, dày dính
- Vôi hoá
- Thường là dấu vết của bệnh đã qua
- Không đổi theo thời gian là dấu hiệu yên tâm
Người thấy chữ xơ thường lo, trong khi nó rất hay chỉ là vết tích của một bệnh từ mấy chục năm trước.
Nhóm từ về tim và trung thất
- Bóng tim to — được đo bằng tỷ lệ
- Trung thất rộng hoặc lệch
- Vòm hoành nâng cao hoặc hạ thấp
- Những từ này liên quan cả tim và phổi
- Cần ghép với khám và với xét nghiệm khác
Bóng tim to trên phim là gợi ý, và nó thường được kiểm lại bằng siêu âm tim.
Vì sao so với phim cũ là việc quan trọng nhất
- Hình ảnh cũ không đổi thì thường yên tâm
- Hình ảnh mới xuất hiện có ý nghĩa khác hẳn
- Bác sĩ luôn muốn xem phim cũ nếu có
- Giữ lại và chụp ảnh lưu trong điện thoại
- Mang theo khi khám ở nơi mới
Đây là việc đơn giản nhất mà người bệnh làm được và nó tiết kiệm được nhiều xét nghiệm lặp lại.
Chất lượng phim ảnh hưởng tới kết quả
- Hít vào không đủ sâu làm phổi trông mờ hơn
- Tư thế lệch làm hình ảnh méo
- Chụp ở tư thế nằm khác với tư thế đứng
- Phiếu đọc thường ghi rõ điều kiện chụp
- Nên làm theo hướng dẫn của người chụp
Điểm đầu là lý do người chụp nhắc hít sâu rồi nín thở — làm không đúng thì phim khó đọc.
Phim thường và chẩn đoán hình ảnh chi tiết hơn
- Phim thường nhanh, rẻ, liều tia thấp
- Nhưng có vùng bị che và tổn thương nhỏ khó thấy
- Có phương tiện chi tiết hơn khi cần
- Bác sĩ chỉ định tuỳ tình huống
- Làm thêm không phải vì lần đầu làm sai
Điểm cuối đáng nói với người bệnh: mỗi phương tiện trả lời một câu hỏi khác, không phải làm lại cùng một việc.
Điều nên hỏi khi nhận kết quả
- Hình ảnh này có khác so với phim trước không
- Nó có liên quan tới triệu chứng của tôi không
- Có cần làm thêm gì không, và khi nào
- Nếu cần theo dõi thì theo dõi ra sao
- Mốc nào thì phải quay lại ngay
Câu thứ tư rất đáng hỏi với nhóm có nốt phổi: biết lịch theo dõi thì không phải lo suốt giữa hai lần chụp.
Những gì không nên làm
- Gõ nguyên câu mô tả vào công cụ tìm kiếm
- Tự kết luận từ một từ nghe đáng sợ
- So phim của mình với phim người khác
- Bỏ qua triệu chứng vì phim bình thường
- Không đi theo dõi vì thấy đã hết ho
Hai điểm cuối gây hại nhiều nhất, và cả hai đều đến từ việc tin một tờ giấy hơn tin diễn biến của mình.
Biết tên gọi không phải biết bệnh
- Phần mô tả là từ hình ảnh, không phải tên bệnh
- Cùng hình ảnh có nhiều nguyên nhân
- Phim bình thường không loại trừ hết
- Đọc hiểu để hỏi đúng, không để tự suy
- So với phim cũ có giá trị hơn tra từng từ
Với tờ kết quả này thì việc có ích nhất người bệnh làm được vẫn là giữ lại nó và mang nó theo lần sau.
Câu hỏi thường gặp
Đám mờ trên phim phổi nghĩa là gì?
Là mô tả một vùng cản tia nhiều hơn bình thường. Nó là mô tả hình ảnh, không phải tên bệnh — nó có thể do viêm, do dịch, do mô đặc và nhiều nguyên nhân khác.
Thấy nốt trên phim thì có phải ung thư không?
Không. Nốt là mô tả một đốm nhỏ, và phần lớn nốt nhỏ là lành tính. Việc cần làm là theo dõi theo hướng dẫn hoặc làm thêm chẩn đoán hình ảnh, không phải tự kết luận.
Vì sao bác sĩ hỏi có phim cũ không?
Vì một hình ảnh đã có từ nhiều năm và không đổi thì thường yên tâm hơn nhiều so với hình ảnh mới xuất hiện. So sánh là cách đánh giá mạnh nhất.
Phim phổi bình thường có loại trừ bệnh phổi không?
Không hoàn toàn. Một số tổn thương nhỏ hoặc ở vị trí bị che có thể không thấy trên phim thường. Đó là lý do có những chẩn đoán hình ảnh chi tiết hơn khi cần.