Ống nghe nghe được gì — các tiếng thở và tên gọi của chúng

Bác sĩ áp ống nghe vào nhiều chỗ trên lưng và ngực. Mỗi chỗ là một vùng phổi, và mỗi loại tiếng trỏ về một cơ chế.

Vì sao nghe nhiều vị trí

• Mỗi vị trí tương ứng một vùng phổi
• So hai bên với nhau
• So vùng trên với vùng dưới
• Tiếng bất thường ở một vùng là thông tin định khu
• Nghe cả khi hít vào và khi thở ra

Điểm thứ tư giải thích vì sao bác sĩ dừng lại lâu ở một chỗ — đó là lúc đang so với vùng bên cạnh.

Tiếng thở bình thường

• Nghe được luồng khí đi vào và ra
• Mạnh hơn ở vùng trên, nhẹ hơn ở vùng dưới
• Đều hai bên
• Không có tiếng lạ xen vào
• Hồ sơ ghi là thở đều hoặc rì rào phế nang rõ

Cụm rì rào phế nang rõ là cụm hay thấy nhất trong hồ sơ, và nó nghĩa là bình thường.

Giảm hoặc mất tiếng thở

• Nghe rất nhẹ hoặc không nghe được ở một vùng
• Gợi ý có gì chặn giữa phổi và ống nghe
• Có thể là dịch, có thể là khí
• So hai bên là cách phát hiện
• Là dấu hiệu cần chụp phim

Mất tiếng thở một bên kèm khó thở đột ngột là tình huống cần xử lý gấp.

Ran ẩm

• Tiếng lách tách, thường nghe khi hít vào
• Gợi ý có dịch trong đường thở nhỏ hoặc phế nang
• Xuất hiện trong nhiều bệnh cảnh
• Vị trí và phạm vi được ghi lại
• Có loại nghe rõ ở hai đáy phổi

Ran ẩm ở hai đáy phổi kèm phù chân và khó thở khi nằm là bộ dấu hiệu bác sĩ để ý.

Ran rít và khò khè

• Tiếng rít, thường rõ khi thở ra
• Gợi ý đường thở nhỏ bị hẹp
• Nghe được cả bằng tai thường khi nặng
• Có thể lan khắp hai phổi
• Đáp ứng với thuốc giãn đường thở là thông tin

Điểm cuối là một phần của việc khám: bác sĩ nghe lại sau khi dùng thuốc để xem tiếng có đổi.

Thở rít khi hít vào

• Tiếng rít nghe rõ khi hít vào
• Gợi ý hẹp ở đường thở lớn phía trên
• Là nhóm gấp hơn khò khè
• Ở trẻ nhỏ thì càng gấp
• Kèm khó thở nhiều thì gọi cấp cứu

Phân biệt hít vào với thở ra là chỗ quan trọng nhất trong bài, vì nó đổi mức gấp.

Tiếng cọ màng phổi

• Tiếng như cọ hai mặt vào nhau
• Nghe được cả khi hít vào và thở ra
• Thường kèm đau tăng khi hít sâu
• Gợi ý viêm ở màng phổi
• Là dấu hiệu cần khám và chụp phim

Đau ngực tăng khi hít sâu cộng với tiếng này là bộ đôi khá đặc trưng.

Tiếng ngáy và tiếng lọc xọc ở đường thở trên

• Thường do dịch hoặc đờm ở đường thở lớn
• Có thể đổi sau khi người bệnh ho
• Nghe được ở vùng cổ và ngực trên
• Ở người yếu, nó gợi ý ứ đọng
• Là dấu hiệu cần hút hoặc dẫn lưu ở một số trường hợp

Điểm thứ hai là cách bác sĩ phân biệt: nếu tiếng mất sau khi ho thì nó ở đường thở lớn.

Bác sĩ còn gõ và rung thanh

• Gõ lên thành ngực nghe âm khác nhau
• Âm đặc gợi ý dịch hoặc mô đặc
• Âm vang gợi ý nhiều khí
• Rung thanh — áp tay và cho người bệnh nói
• Ba thứ này kết hợp với nghe để định khu

Đây là lý do bác sĩ yêu cầu người bệnh nói một tiếng gì trong lúc áp tay lên lưng.

Nghe phổi bình thường không loại trừ hết

• Nhiều tổn thương không tạo tiếng bất thường
• Tổn thương nhỏ hoặc ở sâu có thể không nghe được
• Nghe là một phần của khám, không phải toàn bộ
• Đó là lý do có chụp phim và xét nghiệm
• Có triệu chứng thì vẫn theo dõi dù nghe bình thường

Người được nói phổi nghe bình thường mà vẫn khó thở thì nên quay lại, chứ không dừng ở đó.

Cái người nhà nghe được bằng tai thường

• Khò khè rõ khi thở ra
• Tiếng rít khi hít vào
• Tiếng lọc xọc ở cổ
• Thở nhanh, ngắt câu khi nói
• Tiếng thở khác hẳn thường ngày

Với trẻ nhỏ và người lớn tuổi thì ba mục đầu là những gì người nhà nên biết nhận ra.

Điều nên kể khi đi khám

• Có nghe tiếng lạ khi thở không, và lúc nào
• Tiếng đó khi hít vào hay khi thở ra
• Có đổi sau khi ho không
• Từ khi nào, đột ngột hay dần dần
• Kèm khó thở, đau ngực, sốt không

Câu thứ hai là câu ít ai nghĩ tới kể, nhưng nó là câu đổi hướng nhiều nhất.

Biết tên gọi không phải biết bệnh

• Tiếng thở là dấu hiệu, không phải chẩn đoán
• Cùng một tiếng có nhiều nguyên nhân
• Nghe bình thường không loại trừ bệnh
• Đọc hiểu để kể được lúc nào và ở đâu
• Thở rít khi hít vào kèm khó thở thì gọi cấp cứu

Với nhóm dấu hiệu này thì việc để bác sĩ nghe tận tai là không thay được, nên đừng chỉ kể qua điện thoại.

Câu hỏi thường gặp