Người bệnh nói mệt. Hồ sơ phải chọn một trong nhiều từ, và mỗi từ trỏ về một mức khác nhau.
Vì sao phân biệt lại quan trọng
- Mỗi từ dẫn tới một nhóm nguyên nhân khác
- Từ về ý thức thì mức gấp khác hẳn
- Bác sĩ chọn xét nghiệm dựa vào đó
- Người bệnh nói một từ mà ý là từ khác
- Nên mô tả cụ thể quan trọng hơn chọn đúng từ
Điểm cuối là điều em muốn nói ngay: không cần biết thuật ngữ, chỉ cần kể cụ thể thì bác sĩ tự chọn từ đúng.
Mệt mỏi
- Cảm giác thiếu năng lượng, không muốn làm gì
- Thường nghỉ thì đỡ
- Không đi kèm giảm sức cơ thật sự
- Rất nhiều nguyên nhân, từ thiếu ngủ tới bệnh nặng
- Là từ chung nhất trong nhóm
Vì nó chung nhất nên nó ít giá trị định hướng, và đó là lý do bác sĩ hỏi thêm rất nhiều.
Suy nhược và yếu
- Chỉ giảm sức thật sự, không chỉ cảm giác
- Nghỉ không làm nó hết
- Có thể đo được khi thăm khám
- Yếu một bên người là chuyện khác hẳn yếu toàn thân
- Yếu khu trú là dấu hiệu cần khám ngay
Hai điểm cuối rất quan trọng: yếu nửa người hoặc yếu một chi là nhóm cần đi ngay, không phải nhóm theo dõi.
Kiệt sức
- Mức nặng hơn mệt mỏi thông thường
- Không hồi phục sau khi nghỉ
- Ảnh hưởng tới việc làm được việc thường ngày
- Có thể kèm khó tập trung
- Thường được ghi khi kéo dài
Điểm thứ hai là chỗ phân biệt: mệt mà ngủ một đêm đỡ hẳn thì khác mệt mà ngủ bao nhiêu cũng vậy.
Lơ mơ và li bì
- Đây là nhóm từ về ý thức, không về cảm giác
- Lơ mơ — chậm đáp, mất tập trung, nhưng còn tỉnh
- Li bì — ngủ nhiều, gọi thì đáp yếu rồi lại ngủ
- Hôn mê — không đáp với gọi và với kích thích
- Cả ba đều là dấu hiệu cần khám ngay
Đây là nhóm có mức gấp cao nhất trong bài, và nó thường bị người nhà gọi chung là mệt quá nên ngủ.
Lú lẫn là từ riêng
- Không nhận ra người quen, không biết đang ở đâu
- Nói lẫn, không theo được câu chuyện
- Xuất hiện mới là dấu hiệu quan trọng
- Ở người lớn tuổi có thể là dấu hiệu nhiễm trùng
- Cần đi khám ngay, không chờ
Điểm thứ tư đã nói ở bài về sốt và nhắc lại ở đây vì nó là một trong những điều có ích nhất mà gia đình nên biết.
Cách mô tả cho có ích
- Từ khi nào, đột ngột hay dần dần
- Nghỉ thì đỡ hay không
- Có làm được việc thường ngày không
- Nặng hơn vào lúc nào trong ngày
- Có kèm dấu hiệu nào khác
Năm câu này là những gì bác sĩ sẽ hỏi, nên chuẩn bị trước thì buổi khám đi nhanh và chính xác hơn.
Mô tả bằng việc làm được
- Trước đây leo được mấy tầng, giờ mấy tầng
- Trước đi bộ được bao xa, giờ bao xa
- Có phải nghỉ giữa khi làm việc nhà không
- Có tự tắm rửa được không
- So với một tháng trước thì khác thế nào
Cách mô tả này có giá trị hơn mọi tính từ, vì nó cho bác sĩ một mốc so sánh được.
Nhóm nguyên nhân thường gặp
- Thiếu ngủ và làm việc quá sức
- Thiếu máu, thiếu vi chất
- Bệnh tuyến giáp và bệnh nội tiết
- Nhiễm trùng đang diễn ra
- Thuốc đang dùng
Nhóm cuối bị bỏ qua nhiều nhất, nên hãy mang danh sách thuốc khi đi khám vì mệt.
Nhóm cần loại trừ
- Bệnh tim và bệnh phổi
- Bệnh gan, bệnh thận
- Bệnh máu
- Bệnh lý cần tầm soát theo tuổi
- Trầm cảm và lo âu
Nhóm cuối là nguyên nhân thật và phổ biến, và nói ra nó không có nghĩa là bác sĩ cho rằng bệnh là do nghĩ nhiều.
Dấu hiệu kèm theo làm mệt thành đáng lo
- Sụt cân không chủ ý
- Sốt kéo dài
- Đổ mồ hôi đêm
- Hạch sưng
- Khó thở khi gắng sức nhẹ
Mệt một mình thì rất nhiều nguyên nhân; mệt kèm một trong năm dấu hiệu này thì hẹp lại rất nhiều và cần khám sớm.
Mệt ở người lớn tuổi
- Dễ bị coi là chuyện của tuổi
- Nhưng mệt xuất hiện mới thì vẫn cần tìm nguyên nhân
- Có thể là dấu hiệu của bệnh đang diễn ra
- Có thể do thuốc mới thêm vào
- Nên nói với bác sĩ thay vì bỏ qua
Cụm tại già rồi là câu làm nhiều bệnh bị phát hiện muộn, nên đáng phân biệt mệt lâu nay với mệt mới có.
Dấu hiệu phải đi ngay
- Yếu một bên người hoặc một chi
- Nói khó, méo miệng
- Lú lẫn hoặc li bì mới xuất hiện
- Khó thở, đau ngực
- Mệt đột ngột kèm vã mồ hôi, da lạnh ẩm
Ba dấu hiệu đầu là nhóm nghi đột quỵ, và với nhóm đó thì thời gian tính bằng phút.
Biết tên gọi không phải biết bệnh
- Mệt là dấu hiệu, không phải chẩn đoán
- Cùng một mô tả có rất nhiều nguyên nhân
- Cần xét nghiệm và thăm khám mới có hướng
- Đọc hiểu từ để kể đúng, không để tự đoán bệnh
- Kể cụ thể có giá trị hơn dùng đúng thuật ngữ
Với nhóm từ này thì việc kể được mình không làm nổi việc gì có ích hơn nhiều so với việc chọn được từ chuyên môn.
Câu hỏi thường gặp
Mệt mỏi và suy nhược khác nhau thế nào?
Mệt mỏi là cảm giác thiếu năng lượng, nghỉ thì đỡ. Suy nhược trong y khoa thường chỉ tình trạng yếu thật sự về sức cơ hoặc thể trạng, và nghỉ không làm nó hết.
Li bì nghĩa là gì?
Li bì chỉ mức giảm ý thức: người bệnh lơ mơ, gọi thì đáp yếu rồi lại ngủ. Đây là thuật ngữ về ý thức, không phải về cảm giác mệt, và nó là dấu hiệu cần khám ngay.
Nói mệt với bác sĩ thì nên nói thêm gì?
Nói mệt từ khi nào, có nghỉ thì đỡ không, có làm được việc thường ngày không, và có kèm sụt cân hay sốt không. Bốn thông tin đó phân biệt được nhiều nhóm nguyên nhân.
Mệt kéo dài bao lâu thì nên đi khám?
Khi nó kéo dài nhiều tuần, khi nghỉ không đỡ, hoặc khi kèm sụt cân, sốt, khó thở, hay hạch sưng. Hãy hỏi bác sĩ về trường hợp của mình.