Ho ra máu — việc đầu tiên là xác định máu từ đâu

Máu trong miệng có thể từ phổi, từ dạ dày, hoặc từ mũi chảy xuống. Ba nguồn đó dẫn tới ba hướng xử lý khác nhau.

Vì sao xác định nguồn là việc đầu tiên

• Ba nguồn có ba nhóm nguyên nhân khác nhau
• Mức gấp khác nhau
• Chuyên khoa xử lý khác nhau
• Xét nghiệm cần làm khác nhau
• Nên bác sĩ hỏi rất kỹ về hoàn cảnh

Người bệnh thường kể là ra máu, còn việc xác định từ đâu thì cần thông tin cụ thể hơn.

Dấu hiệu gợi ý máu từ đường thở

• Đỏ tươi
• Có bọt, lẫn khí
• Ra kèm cơn ho
• Có thể lẫn với đờm
• Thường kèm cảm giác muốn ho, không phải muốn nôn

Đặc điểm có bọt là chỗ dễ nhận nhất, vì máu từ phổi đi qua đường có khí.

Dấu hiệu gợi ý máu từ đường tiêu hoá

• Sẫm hơn, có thể như bã cà phê
• Có thể lẫn thức ăn
• Ra kèm cảm giác nôn, không phải ho
• Có thể kèm đau bụng trên
• Thường kèm phân đen sau đó

Phân đen sau đó là dấu hiệu rất có giá trị, nên hãy để ý lần đi ngoài tiếp theo và kể lại.

Dấu hiệu gợi ý máu từ mũi hoặc họng

• Có chảy máu mũi trước đó
• Máu chảy xuống họng khi nằm
• Thấy máu khi nhổ nhưng không kèm ho
• Có thể có vết loét hoặc chảy máu chân răng
• Soi đèn vào mũi và họng có thể thấy nguồn

Nhóm này chiếm một phần đáng kể các ca tưởng là ho ra máu, nên bác sĩ luôn xem mũi và họng.

Mô tả lượng cho có ích

• Chỉ vệt lẫn trong đờm
• Từng ngụm nhỏ
• Lượng nhiều, ra liên tục
• Số lần trong bao lâu
• Giữ lại phần đã ho ra nếu được

Điểm cuối nghe khó chịu nhưng nó cho nhân viên y tế thông tin chính xác hơn mọi mô tả bằng lời.

Dấu hiệu cần gọi cấp cứu

• Ho ra máu lượng nhiều
• Ra liên tục không dứt
• Kèm khó thở
• Kèm choáng, da lạnh ẩm, tim đập nhanh
• Kèm đau ngực dữ dội

Với nhóm này thì gọi cấp cứu ngay và đừng tự chở đi, vì người bệnh có thể xấu đi nhanh trên đường.

Việc cần làm trong lúc chờ

• Cho người bệnh ngồi hoặc nằm nghiêng
• Không để nằm ngửa khi đang ra máu nhiều
• Trấn an, giữ yên tĩnh
• Không cho ăn uống
• Giữ lại phần đã ho ra

Điểm thứ hai là điều quan trọng nhất: nằm ngửa khi đang ra máu nhiều có nguy cơ sặc vào đường thở.

Nhóm cần đi khám dù lượng ít

• Người hút thuốc hoặc từng hút nhiều năm
• Người có sụt cân, sốt kéo dài, đổ mồ hôi đêm
• Người có tiền sử bệnh phổi
• Người đang dùng thuốc chống đông
• Ho ra máu lặp lại nhiều lần

Với người hút thuốc thì một vệt máu cũng nên được khám, và đó là nhóm có ngưỡng thấp nhất.

Những nguyên nhân bác sĩ sẽ nghĩ tới

• Nhiễm trùng đường hô hấp
• Bệnh phổi lâu năm
• Bệnh lý cần tầm soát theo tuổi và theo tiền sử hút thuốc
• Bệnh lý mạch máu ở phổi
• Nguyên nhân ngoài phổi như đông máu

Bài này không đi vào từng bệnh; điểm cần biết là danh sách rộng và nó cần xét nghiệm để hẹp lại.

Những gì thường được làm

• Chụp phổi
• Xét nghiệm máu, kể cả chức năng đông máu
• Xét nghiệm đờm
• Chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu khi cần
• Nội soi đường thở trong một số trường hợp

Việc làm nhiều xét nghiệm ở nhóm này là để loại trừ, không phải vì bác sĩ chưa biết nghĩ gì.

Thuốc chống đông và ho ra máu

• Người dùng nhóm thuốc này dễ ra máu hơn
• Nhưng không có nghĩa là nguyên nhân chỉ do thuốc
• Vẫn cần tìm nguyên nhân tại phổi
• Đừng tự ngưng thuốc
• Nói rõ loại thuốc và liều đang dùng

Điểm thứ hai là chỗ dễ nhầm: gán hết cho thuốc rồi bỏ qua việc tìm nguyên nhân thật.

Sau khi đã xử lý đợt cấp

• Tiếp tục tìm nguyên nhân nếu chưa rõ
• Đi tái khám đúng hẹn
• Báo ngay nếu ra máu lại
• Bỏ thuốc lá nếu đang hút
• Ghi lại mỗi lần ra máu, lượng và giờ

Rất nhiều ca dừng việc tìm nguyên nhân sau khi hết ra máu, và đó là chỗ bỏ mất cơ hội phát hiện sớm.

Biết tên gọi không phải biết bệnh

• Ho ra máu là dấu hiệu, không phải chẩn đoán
• Việc đầu tiên là xác định nguồn máu
• Lượng quyết định mức gấp
• Kể cả lượng ít cũng nên khám
• Lượng nhiều hoặc kèm khó thở thì gọi cấp cứu

Với triệu chứng này thì em không khuyên theo dõi ở nhà trong bất cứ trường hợp nào — nó thuộc nhóm đi khám.

Câu hỏi thường gặp