Đau ngực có rất nhiều nguyên nhân, từ cơ thành ngực tới tim. Việc cần làm trước tiên không phải đoán nguyên nhân mà là phân nhóm mức gấp.
Nhóm phải gọi cấp cứu ngay
- Đau hoặc tức nặng giữa ngực kéo dài
- Kèm vã mồ hôi, da lạnh ẩm
- Kèm khó thở hoặc buồn nôn
- Lan lên hàm, lên cổ, hoặc xuống tay
- Kèm choáng, gần ngất
Có bất cứ dấu nào trong nhóm này thì gọi cấp cứu — đừng chờ xem có đỡ không, và đừng tự chở nhau đi.
Vì sao không tự đi bằng xe máy
- Người bệnh có thể tụt huyết áp trên đường
- Có thể rối loạn nhịp hoặc ngừng tim
- Xe cấp cứu xử lý được ngay khi di chuyển
- Có thể làm điện tim trên đường
- Với nghi nhồi máu thì thời gian tính bằng phút
Đây là một trong những quyết định ảnh hưởng tới kết quả nhiều nhất, và nó được đưa ra ở nhà chứ không ở viện.
Kiểu đau gợi ý nguyên nhân tim
- Tức nặng, đè ép, như có vật đè lên ngực
- Ở giữa ngực hoặc hơi lệch trái
- Vùng đau rộng, khó chỉ bằng một ngón
- Nặng lên khi gắng sức, đỡ khi nghỉ
- Kéo dài nhiều phút chứ không nhói vài giây
Điểm thứ ba đáng nhớ: đau tim thường khó chỉ đúng một điểm, còn đau chỉ được bằng một ngón thì ít gợi ý tim hơn.
Đau thắt ngực trong hồ sơ
- Là từ chỉ đau do tim thiếu máu nuôi
- Dạng ổn định — xuất hiện khi gắng sức tới một mức nhất định
- Dạng không ổn định — xuất hiện cả khi nghỉ, hoặc nặng dần
- Dạng không ổn định là tình huống cần đi ngay
- Hồ sơ luôn ghi rõ thuộc dạng nào
Người từng được chẩn đoán dạng ổn định mà nay đau cả khi nghỉ thì đó là thay đổi cần đi khám ngay.
Kiểu đau ít gợi ý tim hơn
- Đau chói, nhói vài giây rồi hết
- Đau tăng rõ khi ấn vào một điểm trên thành ngực
- Đau tăng khi hít sâu hoặc khi xoay người
- Đau chỉ được chính xác bằng một ngón tay
- Đau liên quan tới cử động tay hoặc tư thế
Đây là phán đoán ban đầu để biết mức gấp, không phải kết luận — có dấu hiệu nguy hiểm thì vẫn đi ngay.
Đau ngực từ thành ngực
- Cơ và sụn sườn là nguyên nhân rất thường gặp
- Hay sau khi bê nặng, ho nhiều, hoặc tập nặng
- Ấn vào đúng chỗ thì đau rõ
- Đau nhiều ngày, thay đổi theo tư thế
- Thường lành tính nhưng vẫn nên cho bác sĩ xem nếu kéo dài
Nhóm này chiếm phần lớn các ca đau ngực đến khám, và nó là lý do nhiều người được cho về sau khi loại trừ tim.
Đau ngực từ tiêu hoá
- Cảm giác nóng rát sau xương ức
- Liên quan tới bữa ăn
- Nặng hơn khi nằm hoặc khi cúi
- Có thể kèm vị chua lên miệng
- Nhưng đau do tim cũng có thể giống trào ngược
Điểm cuối là cảnh báo quan trọng: rất nhiều ca nhồi máu bị người bệnh cho là đau dạ dày.
Đau ngực từ phổi và màng phổi
- Đau tăng rõ khi hít sâu
- Có thể kèm ho, sốt
- Khó thở đột ngột kèm đau ngực là nhóm cần đi ngay
- Sau chuyến đi dài hoặc nằm lâu thì càng cần
- Ho ra máu là dấu hiệu phải khám ngay
Ba điểm cuối gộp lại là nhóm nghi tắc mạch phổi, và đó là tình huống cấp cứu.
Đau ngực dữ dội đột ngột lan ra lưng
- Khởi phát rất đột ngột, dữ dội ngay từ đầu
- Lan ra sau lưng, giữa hai vai
- Cảm giác như xé
- Có thể kèm chênh lệch huyết áp hai tay
- Là tình huống cấp cứu
Đặc điểm dữ dội ngay từ giây đầu là chỗ khác với đau thắt ngực, vốn tăng dần trong vài phút.
Biểu hiện khác thường ở một số nhóm
- Người tiểu đường có thể không đau rõ
- Người lớn tuổi có thể chỉ mệt và khó thở
- Phụ nữ có thể biểu hiện bằng buồn nôn, mệt, đau lưng
- Có ca chỉ có vã mồ hôi và choáng
- Không đau ngực không có nghĩa là không phải tim
Đây là lý do nhiều ca ở các nhóm này được phát hiện muộn, và nó đáng biết trước.
Việc cần làm trong lúc chờ cấp cứu
- Cho người bệnh ngồi hoặc nửa ngồi, nghỉ hoàn toàn
- Nới rộng quần áo
- Không để người bệnh tự đi lại
- Không cho ăn uống
- Hỏi tổng đài cấp cứu về việc dùng thuốc, đừng tự quyết
Bài này không nêu tên thuốc hay liều nào; việc dùng thuốc trong tình huống này phải theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Thông tin cần kể khi tới nơi
- Đau bắt đầu lúc mấy giờ
- Đang làm gì khi đau bắt đầu
- Kiểu đau và hướng lan
- Đã dùng thuốc gì, lúc nào
- Bệnh nền và thuốc đang dùng hằng ngày
Giờ khởi phát là thông tin quyết định với nghi nhồi máu, nên hãy ghi nhớ hoặc ghi lại ngay.
Những gì được làm ở cơ sở y tế
- Điện tim, thường làm rất sớm
- Xét nghiệm máu tìm dấu ấn của tim
- Có thể làm lại sau một khoảng thời gian
- Chẩn đoán hình ảnh tuỳ tình huống
- Theo dõi liên tục trong thời gian đầu
Điểm thứ ba giải thích vì sao người bệnh được giữ lại theo dõi dù xét nghiệm lần đầu bình thường.
Biết tên gọi không phải biết bệnh
- Đau ngực là dấu hiệu, không phải chẩn đoán
- Kiểu đau chỉ gợi ý, không kết luận
- Mức đau không tỉ lệ với mức nguy hiểm
- Việc đầu tiên là phân nhóm mức gấp, không phải đoán nguyên nhân
- Có dấu hiệu nguy hiểm thì gọi cấp cứu, đừng tra cứu thêm
Điểm cuối là điều em muốn nói rõ nhất trong bài: với nhóm này thì thời gian dành cho việc tra cứu là thời gian mất.
Câu hỏi thường gặp
Đau ngực kiểu nào phải gọi cấp cứu?
Đau hoặc tức nặng giữa ngực kéo dài, kèm vã mồ hôi, khó thở, buồn nôn, hoặc lan lên hàm, lan xuống tay. Nhóm đó gọi cấp cứu ngay, không tự đi bằng xe máy.
Đau ngực khi ấn vào thì đau thêm có phải bệnh tim không?
Đau tăng rõ khi ấn vào một điểm trên thành ngực thường gợi ý nguyên nhân ở cơ và sụn sườn hơn là ở tim. Nhưng đây là phán đoán ban đầu, không phải kết luận — nếu có dấu hiệu nguy hiểm thì vẫn đi ngay.
Vì sao không nên tự đi bằng xe máy?
Vì người bệnh có thể tụt huyết áp hoặc rối loạn nhịp trên đường, và xe cấp cứu có thể xử lý ngay trong lúc di chuyển. Với nghi nhồi máu thì thời gian tính bằng phút.
Đau ngực ở người trẻ thì có cần lo không?
Nguyên nhân tim ít gặp hơn nhưng không phải không có. Đau ngực có dấu hiệu nguy hiểm thì vẫn phải đi ngay, bất kể tuổi.