Phần khám tim không chỉ ở lồng ngực. Bác sĩ nhìn môi, nhìn đầu ngón, sờ mạch ở cổ chân — và mỗi thứ nói một điều.
Vì sao khám tay chân khi khám tim
- Tay chân là nơi xa tim nhất
- Nếu tim bơm kém thì đó là chỗ thấy trước
- Mạch ngoại vi cho biết đường dẫn máu có thông
- Màu da cho biết mức ô xy
- Hình dạng ngón cho biết diễn biến dài hạn
Nên đừng ngạc nhiên khi bác sĩ khám tim mà lại tháo tất của mình ra — đó là phần của cùng một việc.
Tím — hai nhóm khác nhau
- Tím trung tâm — ở môi, lưỡi, trong miệng
- Tím ngoại vi — chỉ ở đầu ngón, ở tai
- Tím trung tâm thường đáng lo hơn
- Tím ngoại vi có thể do lạnh hoặc do co mạch
- Tím mới xuất hiện kèm khó thở thì đi ngay
Phân biệt hai nhóm này bằng cách xem môi và lưỡi, và đó là điều người nhà làm được ngay.
Lạnh đầu chi
- Rất thường gặp và nhiều nguyên nhân lành tính
- Đáng chú ý khi chỉ một bên lạnh
- Đáng chú ý khi kèm đổi màu da
- Đáng chú ý khi kèm mạch yếu hoặc không sờ thấy
- Một chi lạnh, tái, đau đột ngột là tình huống cấp cứu
Điểm cuối là nhóm cần đi ngay: một tay hoặc một chân đột nhiên lạnh, tái và đau là dấu hiệu tắc mạch.
Mạch ngoại vi
- Bác sĩ sờ mạch ở cổ tay, bẹn, sau đầu gối, cổ chân
- So hai bên với nhau
- Mạch yếu hoặc không sờ thấy là dấu hiệu
- Có thiết bị đo thêm khi cần
- Người tiểu đường được khám phần này định kỳ
Người có tiểu đường mà chưa bao giờ được sờ mạch ở cổ chân thì nên đề nghị — đó là phần khám nên có.
Đau chân khi đi rồi phải nghỉ
- Đau ở bắp chân hoặc ở bẹn khi đi
- Đỡ khi đứng nghỉ, rồi đi lại được
- Khoảng cách đi được là thông tin chính
- Khoảng cách giảm dần là dấu hiệu nặng lên
- Đau cả khi nghỉ là mức nặng, cần khám ngay
Hãy kể bằng số mét hoặc số bước, vì đó là thứ bác sĩ dùng để theo dõi qua các lần khám.
Thời gian đầy lại mao mạch
- Ấn vào đầu ngón cho trắng ra rồi bỏ tay
- Xem bao lâu thì hồng lại
- Lâu hơn bình thường là dấu hiệu tuần hoàn kém
- Là phép kiểm nhanh mà ai cũng làm được
- Dùng cùng với các dấu hiệu khác, không dùng một mình
Đây là phép kiểm hay dùng ở trẻ nhỏ và trong tình huống cấp, vì nó nhanh và không cần dụng cụ.
Ngón tay dùi trống
- Đầu ngón phình to, móng cong lên
- Hình thành dần qua thời gian dài
- Liên quan một số bệnh tim và bệnh phổi
- Người bệnh thường không tự nhận ra
- Là dấu hiệu nên cho bác sĩ xem
Vì nó hình thành rất chậm nên người bệnh không thấy, và thường người khác nhận ra trước.
Phù chân trong bệnh cảnh tim
- Thường hai bên, đối xứng
- Nặng hơn về chiều
- Thường kèm khó thở khi nằm
- Thường kèm tăng cân trong vài ngày
- Ba dấu hiệu cùng lúc là nhóm cần khám sớm
Bài về phù đã nói phần phân biệt; ở đây điểm cần nhớ là bộ ba phù chân, khó thở khi nằm và tăng cân nhanh.
Tĩnh mạch cổ nổi
- Bác sĩ xem tĩnh mạch ở cổ khi người bệnh nửa ngồi
- Nổi rõ hơn bình thường là một dấu hiệu
- Thường đi cùng phù chân
- Không tự đánh giá được ở nhà
- Nhưng nên biết vì sao bác sĩ xem chỗ đó
Đây là một trong những dấu hiệu mà người bệnh hay thắc mắc vì sao bị soi đèn vào cổ khi khám tim.
Da và lông ở chân
- Da mỏng, bóng, mất lông ở cẳng chân
- Móng dày, mọc chậm
- Vết thương nhỏ lâu lành ở bàn chân
- Gợi ý máu tới chân kém lâu ngày
- Nên được bác sĩ đánh giá
Nhóm dấu hiệu này hình thành qua nhiều năm nên rất dễ bị coi là chuyện của tuổi.
Đầu chi ở người tiểu đường
- Có thể vừa giảm cảm giác vừa giảm tuần hoàn
- Hai thứ cộng lại làm nguy cơ cao hơn hẳn
- Cần kiểm bàn chân mỗi ngày
- Cần khám bàn chân định kỳ
- Mọi vết hở ở bàn chân đều nên cho bác sĩ xem
Nhóm này đã được nói riêng trong chuyên mục về quá trình lành, và ở đây nhắc lại vì nó thuộc cả hai phần.
Dấu hiệu cần đi ngay
- Một chi đột nhiên lạnh, tái, đau
- Tím môi hoặc tím lưỡi mới xuất hiện
- Tím kèm khó thở
- Phù một chân kèm đau và nóng
- Đau chân cả khi nghỉ
Điểm đầu là nhóm mà thời gian quyết định việc giữ được chi, nên đừng chờ tới sáng.
Biết tên gọi không phải biết bệnh
- Các dấu hiệu này gợi ý, không kết luận
- Nhiều dấu hiệu có nguyên nhân lành tính
- Chúng có ý nghĩa khi ghép với nhau
- Đọc hiểu để biết chỗ nào cần cho bác sĩ xem
- Một chi lạnh tái đau đột ngột thì gọi cấp cứu
Với nhóm dấu hiệu này thì việc có ích nhất là để bác sĩ nhìn tận mắt, vì phần lớn chúng là thứ nhìn và sờ.
Câu hỏi thường gặp
Tím môi nghĩa là gì?
Nó gợi ý lượng ô xy trong máu thấp. Tím ở môi và ở lưỡi thường đáng lo hơn tím chỉ ở đầu ngón, và tím mới xuất hiện kèm khó thở là tình huống cần đi ngay.
Tay chân lạnh có phải bệnh tim không?
Không nhất thiết. Tay chân lạnh rất thường gặp và nhiều nguyên nhân lành tính. Nó đáng chú ý khi chỉ một bên lạnh, khi kèm mạch yếu, hoặc khi kèm đau khi đi lại.
Đau chân khi đi một đoạn rồi phải nghỉ là gì?
Đó là mô thức được ghi riêng trong hồ sơ, gợi ý máu tới chân không đủ khi cần. Nó đáng đi khám, và hãy kể rõ đi được bao xa thì phải nghỉ.
Ngón tay dùi trống là gì?
Là hình dạng đầu ngón phình to và móng cong lên, hình thành dần qua thời gian dài. Nó liên quan tới một số bệnh tim và phổi, và nó là dấu hiệu nên cho bác sĩ xem.