Ngáy to rồi im lặng một lúc rồi thở hắt lên. Người ngủ cùng thấy điều đó, còn người bệnh chỉ thấy mình mệt cả ngày mà không hiểu vì sao.
Chuyện gì xảy ra trong đêm
- Đường thở trên xẹp lại từng lúc khi ngủ
- Luồng khí giảm hoặc ngừng trong một khoảng ngắn
- Ô xy trong máu giảm
- Cơ thể phải tỉnh rất ngắn để mở lại đường thở
- Chu kỳ đó lặp lại nhiều lần mỗi đêm
Mục thứ tư giải thích vì sao ngủ đủ giờ mà vẫn mệt: giấc ngủ bị cắt vụn hàng chục lần.
Dấu hiệu người ngủ cùng thấy
- Ngáy to, thường không đều
- Có khoảng im lặng rồi thở hắt lên
- Ngáy nặng hơn khi nằm ngửa
- Cử động nhiều, trở mình nhiều
- Có khi thấy người bệnh như giật mình tỉnh
Mục thứ hai là dấu hiệu quan trọng nhất, và nó chỉ người khác thấy được.
Dấu hiệu người bệnh tự thấy
- Buồn ngủ nhiều vào ban ngày
- Ngủ đủ giờ mà vẫn không đỡ mệt
- Đau đầu buổi sáng
- Khô miệng khi thức dậy
- Thức giấc để đi tiểu nhiều lần
Mục thứ hai là điều làm người bệnh đi khám vì mệt, và ít ai nghĩ tới giấc ngủ.
Buồn ngủ ban ngày và rủi ro thật
- Ngủ gà khi ngồi yên, khi họp, khi xem
- Buồn ngủ khi lái xe
- Giảm tập trung và giảm trí nhớ
- Dễ cáu, tâm trạng đổi
- Rủi ro tai nạn tăng rõ
Mục thứ hai là rủi ro nghiêm trọng nhất, và nó ảnh hưởng tới cả người khác trên đường.
Hệ quả lên tim mạch
- Liên quan huyết áp cao
- Nhất là huyết áp khó kiểm soát dù đã nhiều thuốc
- Liên quan rối loạn nhịp tim
- Liên quan các vấn đề chuyển hoá
- Điều trị nó có thể giúp kiểm soát huyết áp tốt hơn
Mục thứ hai đáng nhớ: người đang dùng nhiều thuốc huyết áp mà chưa đạt mục tiêu nên được hỏi về giấc ngủ.
Nhóm có nguy cơ cao hơn
- Thừa cân, nhất là vòng cổ lớn
- Nam giới, nhưng nữ cũng bị và hay bị bỏ qua
- Tuổi lớn hơn
- Có bất thường ở vùng mũi họng
- Dùng rượu hoặc thuốc ngủ buổi tối
Mục thứ hai đáng nói: ở nữ giới triệu chứng hay biểu hiện bằng mệt và mất ngủ nên bị nghĩ sang hướng khác.
Ở trẻ em thì khác
- Thường liên quan tới hạch amidan và vùng mũi họng
- Biểu hiện bằng ngáy, thở miệng, ngủ không yên
- Có thể biểu hiện bằng tăng động thay vì buồn ngủ
- Có thể ảnh hưởng học tập
- Nên cho bác sĩ tai mũi họng hoặc nhi xem
Mục thứ ba là chỗ khác hẳn người lớn, và nó làm nhiều trường hợp ở trẻ bị nghĩ sang vấn đề hành vi.
Chẩn đoán
- Bắt đầu bằng hỏi bệnh, kể cả hỏi người ngủ cùng
- Có bộ câu hỏi sàng lọc
- Thăm dò giấc ngủ để xác nhận và đo mức độ
- Có loại làm tại cơ sở, có loại mang thiết bị về nhà
- Kết quả cho một con số để phân mức
Mục đầu là lý do nên đưa người ngủ cùng đi khám hoặc ít nhất hỏi họ trước khi đi.
Các hướng điều trị
- Giảm cân nếu thừa cân
- Máy thở áp lực dương khi có chỉ định
- Dụng cụ đặt trong miệng cho một số trường hợp
- Can thiệp vùng mũi họng khi có nguyên nhân tại chỗ
- Tránh rượu và thuốc ngủ buổi tối
Bài này không nêu chi tiết thiết bị hay thuốc; việc chọn phương án là của bác sĩ sau khi có kết quả thăm dò.
Vì sao nhiều người bỏ máy thở
- Khó chịu trong những đêm đầu
- Mặt nạ không đúng cỡ
- Khô mũi họng
- Cảm giác bị gò bó
- Phần lớn các vấn đề này điều chỉnh được
Mục cuối là điều đáng biết trước: đừng bỏ sau ba đêm mà hãy nói với nơi cấp máy để điều chỉnh.
Cái làm được ngay
- Ngủ nghiêng thay vì nằm ngửa
- Nâng cao đầu giường
- Không uống rượu buổi tối
- Giữ giờ ngủ đều
- Giảm cân nếu thừa cân
Mục đầu có tác dụng rõ với một số người, và nó không tốn gì để thử.
Nói với bác sĩ về việc lái xe
- Buồn ngủ khi lái là rủi ro cho cả người khác
- Nên nói thẳng nếu đã từng ngủ gà khi lái
- Có nghề có quy định riêng về việc này
- Điều trị hiệu quả làm giảm rủi ro rõ
- Đừng che giấu vì sợ ảnh hưởng công việc
Mục cuối là chỗ khó nhưng cần nói: che giấu để giữ việc là đánh cược với tính mạng của người đi đường.
Biết tên gọi không phải biết bệnh
- Đây là hội chứng có thăm dò xác nhận và có điều trị rõ
- Người ngủ cùng là nguồn thông tin chính
- Nó liên quan tim mạch, không chỉ là chuyện ngáy
- Đọc hiểu để biết mình có nên đi khám
- Buồn ngủ khi lái xe là lý do đi khám ngay
Với hội chứng này thì việc hỏi người ngủ cùng một câu đơn giản có thể mở ra cả chẩn đoán.
Câu hỏi thường gặp
Dấu hiệu nào gợi ý ngưng thở khi ngủ?
Ngáy to kèm những khoảng im lặng rồi thở hắt lên, buồn ngủ nhiều vào ban ngày, thức giấc nhiều lần, đau đầu buổi sáng, và ngủ đủ giờ mà vẫn không thấy đỡ mệt.
Vì sao người bệnh không tự biết?
Vì các đợt ngưng thở xảy ra trong lúc ngủ và người bệnh chỉ tỉnh rất ngắn rồi ngủ lại, không nhớ. Người ngủ cùng là nguồn thông tin quan trọng nhất.
Nó có liên quan tới huyết áp không?
Có. Ngưng thở khi ngủ liên quan tới huyết áp cao, nhất là huyết áp khó kiểm soát dù đã dùng nhiều thuốc. Nó cũng liên quan tới rối loạn nhịp tim và các vấn đề khác.
Chẩn đoán bằng cách nào?
Bằng thăm dò giấc ngủ — đo hơi thở, ô xy máu và các thông số khác trong lúc ngủ, làm tại cơ sở y tế hoặc bằng thiết bị mang về nhà theo chỉ định của bác sĩ.