Cùng một tên bệnh, viết kèm chữ khác nhau thì nghĩa khác hẳn. Đây là những chữ cho biết bác sĩ chắc tới đâu.
Vì sao chẩn đoán có nhiều mức
- Nhiều bệnh không xác nhận được ngay trong một buổi
- Có bệnh phải chờ diễn biến mới rõ
- Có bệnh phải có kết quả thăm dò mới chắc
- Viết đúng mức chắc chắn là làm đúng nghề
- Nên tờ giấy phản ánh mức đó bằng chữ
Mục thứ tư đáng hiểu đúng: ghi mức nghi ngờ không phải là bác sĩ né tránh, mà là ghi trung thực.
Chẩn đoán đã xác định
- Viết thẳng tên bệnh, không chữ kèm
- Có bằng chứng đủ để kết luận
- Thường kèm mã bệnh
- Là mức chắc chắn cao nhất trên giấy
- Từ đây mới bàn tới điều trị lâu dài
Mục đầu là cách nhận ra nhanh nhất: không có chữ nào bám vào tên bệnh thì đó là mức đã xác định.
Nghi ngờ
- Đang nghĩ tới bệnh đó nhưng chưa chắc
- Có khi viết bằng dấu hỏi sau tên bệnh
- Thường kéo theo chỉ định thăm dò thêm
- Không nên tự hiểu là đã có bệnh
- Cũng không nên bỏ qua vì chưa chắc
Hai mục cuối là hai hướng hiểu sai đối nghịch, và cả hai đều gây hại.
Theo dõi
- Đang nghĩ tới bệnh đó và cần thêm thời gian
- Diễn biến sẽ nói rõ hơn một lần khám
- Cần biết theo dõi cái gì
- Cần biết theo dõi trong bao lâu
- Cần biết mốc nào thì phải đi ngay
Ba mục cuối là ba câu phải hỏi khi thấy chữ này, vì theo dõi mà không biết theo dõi gì là không theo dõi.
Loại trừ — chữ hai nghĩa ngược nhau
- Đã loại trừ nghĩa là không phải bệnh đó
- Cần loại trừ nghĩa là vẫn đang phải tìm để bác bỏ
- Chưa loại trừ nghĩa là chưa bác bỏ được
- Ba cách viết đó nghĩa rất khác nhau
- Nên đọc cả cụm chữ, không chỉ đọc một từ
Đây là chỗ hiểu sai tai hại nhất trên tờ kết luận: thấy chữ loại trừ rồi tưởng đã hết lo.
Phù hợp với
- Kết quả khớp với bệnh đó
- Nhưng cũng có thể khớp với thứ khác
- Hay gặp trên tờ đọc hình ảnh
- Là một mảnh bằng chứng, không phải kết luận
- Cần ghép với lâm sàng mới thành chẩn đoán
Mục cuối là nguyên tắc chung: người đọc hình ảnh mô tả cái thấy, người khám mới ghép thành chẩn đoán.
Không loại trừ được và không thấy bất thường
- Không thấy bất thường là nói về cái thăm dò đó
- Nó không nói về mọi bệnh có thể có
- Mỗi thăm dò chỉ nhìn được một số thứ
- Có bệnh mà thăm dò đó không nhìn tới được
- Nên đó không phải giấy chứng nhận khoẻ mạnh
Mục cuối là chỗ nhiều người an tâm sai: một tờ kết quả sạch chỉ sạch trong phạm vi nó đo.
Chẩn đoán phân biệt
- Là danh sách các bệnh đang được cân nhắc
- Thường sắp theo mức nghĩ tới nhiều hay ít
- Có khi ghi cả bệnh nặng dù ít nghĩ tới
- Ghi vào không có nghĩa là đang có
- Mục đích là không bỏ sót
Mục thứ ba hay làm người bệnh lo: một tên bệnh nặng trong danh sách là để loại trừ, không phải để kết luận.
Những chữ về thời gian
- Cấp là mới xảy ra
- Mạn là kéo dài
- Đợt cấp trên nền mạn là bệnh cũ nặng lên
- Tái phát là quay lại sau khi đã đỡ
- Các chữ này đổi cách xử lý
Mục thứ ba đáng biết vì nó nói cả hai điều cùng lúc: có bệnh nền, và nó đang nặng hơn.
Những chữ về mức độ
- Nhẹ, vừa, nặng
- Có bệnh có bảng phân độ riêng
- Phân độ dựa vào chỉ số cụ thể, không dựa vào cảm giác
- Nên cảm thấy khổ nhiều không có nghĩa phân độ nặng
- Và phân độ nhẹ không có nghĩa không cần điều trị
Hai mục cuối giải thích khoảng lệch hay gây thắc mắc giữa con số trên giấy và cảm giác của người bệnh.
Khi chưa có tên bệnh nào
- Có khi tờ giấy chỉ ghi triệu chứng
- Đó là mức trung thực khi chưa đủ dữ liệu
- Thường kèm kế hoạch thăm dò
- Không có nghĩa là bác sĩ không biết gì
- Nghĩa là còn đang tìm
Mục thứ hai đáng tôn trọng hơn là đáng lo: ghi một cái tên bừa để lấp chỗ trống mới là điều đáng lo.
Ba câu hỏi biến chữ mơ hồ thành việc cụ thể
- Bác đang nghĩ tới điều gì
- Cần gì để biết chắc
- Trong lúc chờ thì em theo dõi cái gì
- Hỏi luôn mốc nào thì phải đi ngay
- Ghi lại câu trả lời ngay tại chỗ
Ba câu đầu là bộ dùng được cho mọi mức chắc chắn, và chúng hỏi về việc phải làm chứ không hỏi về tên bệnh.
Đừng tra cứu thay cho hỏi
- Tra một cái tên nghi ngờ trên mạng dễ ra thứ nặng nhất
- Mức chắc chắn không hiện ra trong kết quả tra cứu
- Người viết dòng đó biết vì sao viết vậy
- Hỏi tại chỗ nhanh hơn đọc cả tối
- Đọc hiểu là để hỏi tốt hơn, không phải để tự chẩn đoán
Mục thứ hai là điểm cốt yếu của cả bài: chữ chỉ mức chắc chắn chính là thông tin mà việc tra cứu làm mất đi.
Câu hỏi thường gặp
Chữ theo dõi trên tờ kết luận nghĩa là gì?
Thường có nghĩa là đang nghĩ tới bệnh đó và cần thêm thời gian hoặc thêm dữ liệu để xác nhận. Nó không phải là chẩn đoán đã chắc, nên cần biết theo dõi bằng cách nào và trong bao lâu.
Loại trừ nghĩa là đã không có bệnh đó chưa?
Tuỳ cách viết. Nếu ghi là đã loại trừ thì nghĩa là không phải bệnh đó. Nếu ghi là cần loại trừ hoặc chưa loại trừ thì nghĩa ngược lại: vẫn đang phải tìm để bác bỏ.
Phù hợp với một bệnh có nghĩa là chắc chắn bệnh đó không?
Không. Nó nghĩa là hình ảnh hoặc kết quả khớp với bệnh đó, nhưng cũng có thể khớp với thứ khác. Nó là một mảnh bằng chứng, không phải kết luận.
Nên hỏi gì khi thấy các chữ này?
Hỏi ba câu: đang nghĩ tới điều gì, cần gì để biết chắc, và trong lúc chờ thì mình theo dõi cái gì. Ba câu đó biến một dòng chữ mơ hồ thành việc cụ thể.