Mô thức rất đặc trưng: tê mấy ngón tay, nặng nhất về đêm, phải rũ tay hoặc bỏ tay ra khỏi giường mới đỡ.
Chuyện gì xảy ra
- Có một đường hầm hẹp ở mặt trong cổ tay
- Một dây thần kinh và các gân đi qua đó
- Khi áp lực trong hầm tăng, dây thần kinh bị chèn
- Biểu hiện bằng tê, châm chích và về sau là yếu
- Đó là lý do tên gọi nhắc tới ống cổ tay
Hiểu cơ chế chèn ép là hiểu vì sao tư thế cổ tay lại ảnh hưởng tới triệu chứng.
Mô thức đặc trưng
- Tê và châm chích ở mấy ngón phía ngón cái
- Nặng nhất về đêm, làm thức giấc
- Phải rũ tay hoặc thả tay xuống mới đỡ
- Nặng hơn khi gập cổ tay lâu
- Có thể lan lên cẳng tay
Mục thứ ba là chi tiết gợi ý mạnh nhất, và người bệnh thường kể nó như một chuyện lạ.
Vùng tê và chi tiết phân biệt
- Ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa
- Một nửa ngón nhẫn phía ngón giữa
- Ngón út thường không bị
- Mặt lòng bàn tay nhiều hơn mặt mu
- Vẽ vùng tê lên hình bàn tay là cách kể rõ nhất
Mục thứ ba là chi tiết phân biệt quan trọng: tê cả ngón út thì gợi ý chỗ khác, không phải ống cổ tay.
Những hoàn cảnh làm nặng lên
- Gập cổ tay lâu, nhất là khi ngủ
- Cầm vô lăng lâu
- Dùng điện thoại lâu một tư thế
- Việc rung lắc và bóp nắm lặp lại
- Đánh máy với cổ tay gập ngửa quá
Mục đầu là lý do triệu chứng nặng về đêm: khi ngủ người ta gập cổ tay mà không biết.
Nhóm có nguy cơ cao hơn
- Phụ nữ mang thai, thường đỡ sau sinh
- Người có bệnh tuyến giáp
- Người tiểu đường
- Người thừa cân
- Người làm việc tay lặp lại nhiều
Mục đầu đáng biết để không lo quá: trong thai kỳ nó rất thường gặp và phần lớn đỡ sau sinh.
Dấu hiệu đã sang giai đoạn nặng
- Tê thường xuyên, không chỉ về đêm
- Mất cảm giác rõ ở các ngón đó
- Yếu khi bóp nắm, hay rơi đồ
- Khó dùng ngón cái để cầm đồ nhỏ
- Teo cơ ở gò ngón cái, thấy được khi so hai bên
Mục cuối là dấu hiệu quan trọng nhất: teo cơ vùng gò ngón cái là lý do nên đi khám sớm hơn.
Nghiệm pháp khám
- Gõ nhẹ lên mặt trong cổ tay xem có châm chích
- Gập cổ tay giữ một lúc xem có tê tăng
- Ép nhẹ vùng cổ tay
- Thử sức bóp và sức ngón cái
- So hai bên
Các nghiệm pháp này gợi ý chứ không kết luận, nên bác sĩ có thể cho làm thêm thăm dò.
Đo dẫn truyền thần kinh
- Đo tốc độ dẫn truyền của dây thần kinh
- Giúp xác nhận và đánh giá mức độ
- Giúp phân biệt với nguyên nhân ở cổ
- Có thể hơi khó chịu nhưng nhanh
- Bác sĩ chỉ định khi cần
Mục thứ ba là công dụng quan trọng: tê tay có thể đến từ rễ ở cổ, và thăm dò giúp phân biệt.
Nẹp cổ tay ban đêm
- Là biện pháp đầu tay cho nhiều trường hợp
- Giữ cổ tay ở vị thế trung gian khi ngủ
- Cần đeo đủ đều trong nhiều tuần
- Không đeo quá chặt
- Hỏi bác sĩ hoặc người phục hồi chức năng về loại phù hợp
Mục thứ ba là lý do nẹp thất bại phổ biến nhất: đeo vài đêm rồi bỏ thì không đủ.
Đổi cách làm việc
- Giữ cổ tay thẳng khi đánh máy
- Nghỉ ngắn nhiều lần thay vì một lần dài
- Đổi tay hoặc đổi động tác nếu được
- Dùng dụng cụ có tay cầm to hơn
- Giảm việc rung lắc nếu làm nghề đó
Nghỉ ngắn nhiều lần có tác dụng hơn nghỉ một lần dài, và đó là điều chỉnh khả thi với người làm nghề.
Các phương án bác sĩ có thể dùng
- Nẹp và điều chỉnh hoạt động
- Bài tập từ người phục hồi chức năng
- Tiêm vào vùng ống cổ tay
- Mổ giải phóng khi cần
- Điều trị bệnh nền nếu có
Bài này không nêu tên thuốc, liều hay chi tiết thủ thuật; việc chọn phương án là của bác sĩ.
Vì sao đừng chờ quá lâu
- Chèn ép kéo dài gây tổn thương dây thần kinh
- Teo cơ khi đã xảy ra thì hồi phục chậm
- Kết quả can thiệp tốt hơn khi làm sớm hơn
- Tê thường xuyên là dấu hiệu nên đi khám
- Đừng chờ tới khi không cầm được đồ
Mục thứ hai là lý do chính: mất cảm giác và teo cơ lâu ngày thì dù can thiệp cũng hồi phục không hoàn toàn.
Những gì ít có tác dụng
- Bóp nắn mạnh vùng cổ tay
- Đắp lá, bôi dầu nóng
- Thực phẩm bổ sung hứa chữa tê tay
- Đeo vòng hoặc thiết bị không rõ nguồn gốc
- Chờ tự hết trong khi vẫn làm việc như cũ
Mục cuối là chỗ mất thời gian nhiều nhất, vì nguyên nhân vẫn còn nguyên trong lúc chờ.
Biết tên gọi không phải biết bệnh
- Mô thức tê về đêm phải rũ tay là gợi ý mạnh
- Vùng tê và việc ngón út có bị hay không là chi tiết phân biệt
- Teo cơ gò ngón cái là dấu hiệu nên đi sớm
- Đọc hiểu để vẽ vùng tê và kể mô thức
- Tê tay cũng có thể đến từ cổ, nên cần bác sĩ phân biệt
Với hội chứng này thì nẹp đêm đeo đủ đều trong nhiều tuần là việc rẻ nhất và đáng thử nhất.
Câu hỏi thường gặp
Mô thức đặc trưng của hội chứng này là gì?
Tê và châm chích ở mấy ngón tay phía ngón cái, nặng nhất về đêm, làm thức giấc, và phải rũ tay hoặc thả tay xuống mới đỡ. Mô thức rũ tay là chi tiết rất gợi ý.
Vùng tê thường ở đâu?
Thường ở ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa và một nửa ngón nhẫn. Ngón út thường không bị, và điều đó là chi tiết phân biệt quan trọng.
Nẹp cổ tay ban đêm có tác dụng không?
Có, và nó là biện pháp đầu tay cho nhiều trường hợp. Nẹp giữ cổ tay ở vị thế trung gian trong lúc ngủ, vì khi ngủ người ta hay gập cổ tay mà không biết.
Khi nào cần can thiệp chứ không chỉ nẹp?
Khi có teo cơ vùng gò ngón cái, khi yếu tay rõ, khi mất cảm giác thường xuyên, hoặc khi các biện pháp không xâm lấn không đỡ. Bác sĩ đánh giá và quyết định.